Beynəlxalq Transparency International təşkilatı 1995-ci ildən etibarən dünyadakı bütün dövlətlər üzrə korrupsiyanın qavranılması indeksinə dair cədvəllər tərtib edir. Bu cədvəllərdən görünür ki, korrupsiyadan tamamilə azad olan heç bir burjua dövləti yoxdur: haradasa korrupsiya daha çoxdur, haradasa daha az, lakin hər yerdə mövcuddur. Belə bir qanunauyğun sual yaranır: niyə planetdə burjua dövlətlərinin bir yarım əsrdən artıq mövcudluğu dövründə (müxtəlif ölkələrin tarixi, siyasi və sosial təcrübələrinin bütün rəngarəngliyinə baxmayaraq) heç bir burjua dövlətində korrupsiya tam şəkildə məğlub edilməmişdir?Bir çox burjua ölkələrində mütəmadi olaraq yeni antikorrupsiya orqanları yaradılır, antikorrupsiya qanunvericiliyi sərtləşdirilir, korrupsiya ilə mübarizə üçün müxtəlif qeyri-adi mexanizmlər düşünülür, korrupsionerlər davamlı olaraq tutulur və həbs edilir, bəzi yerlərdə isə hətta güllələnir, lakin korrupsiyanın özü azalmır. Həbs edilən korrupsioner məmurun və ya siyasətçinin yerinə yenisi gəlir. Korrupsiya mövzusuna həsr olunmuş müxtəlif siyasi tok-şoularda burjua təbliğatçıları işçi sinfinin üzərinə korrupsiyanın yaranma səbəbləri ilə bağlı çoxlu izahlar yağdırırlar. Lakin heç kim, heç vaxt sadə işçi insanlara korrupsiya haqqında həqiqəti demir.
Axı məntiqi düşünmək kifayətdir ki, sadə bir nəticəyə gələk: əgər korrupsiya bütün burjua dövlətlərində mövcuddursa və məğlubedilməzdirsə, deməli, bu dövlətlərin hamısında ortaq bir şey var — korrupsiya üçün ümumi bir baza. Bəs bütün burjua dövlətlərini nə birləşdirir? Onları kapitalist istehsal üsulu birləşdirir.
Bu istehsal üsulunun əsasını kapital, yəni öz dəyərini artıran dəyər təşkil edir. Daha sadə desək, kapital həmişə yığılmağa və öz dəyərini artırmağa can atır. Heç nə kapitalı bu meyldən çəkindirə bilmir. Bu, kapitalın əsas qanunudur — onun mövcudluq qanunu. Bu, kapitalın mahiyyətidir. Lakin burjua dövlətində konstitusiya, cinayət qanunvericiliyi, əmək qanunvericiliyi və s. kimi müəyyən qanunlar mövcuddur ki, bunlar birbaşa və ya dolayısı ilə kapitalın yığım meylini məhdudlaşdırır.
Kapital bu məhdudiyyətlərlə barışa bilmir və qanunların təsirini neytrallaşdırma yolları axtarır. Nəticədə kapital belə bir yol tapır — bu da korrupsiyadır.
Beləliklə, korrupsiya kapitalın səmərəliliyinin artırılmasının elementlərindən biridir. Korrupsiya kapitalist istehsal üsulunun üstqurum elementlərindən biri kimi onun daxili qanunauyğunluqları tərəfindən yaranır və aradan qaldırıla bilməz. Bundan belə nəticə çıxır ki, burjua dövlətində korrupsiya iqtisadi təbiətə malikdir və iqtisadi baza — yəni iqtisadi quruluş dəyişdirilmədən aradan qaldırıla bilməz. Yalnız kapitalizm ləğv edilərsə korrupsiyanı məğlub etmək mümkündür, nə qədər ki, burjua təbliğatçıları əksini desələr də.
Lakin etiraz edilə bilər ki, sosializm dövründə də korrupsiya mövcud idi. Bəli, korrupsiya sosialist istehsal üsulunda da mövcuddur. Lakin, birincisi, o bu istehsal üsulunun məhsulu deyil, əvvəlki formasiya tərəfindən miras kimi keçmiş bir elementdir; ikincisi isə onun təbiəti köklü şəkildə fərqlidir.
Sosializm dövründə korrupsiya əsasən iqtisadi deyil, sosial xarakter daşıyır. Yəni cəmiyyətdə başqasının hesabına faydalanmaq istəyən insanlar olur — Leninin sözləri ilə desək, “az verib çox almaq” istəyənlər. Bu isə o deməkdir ki, sosializmdə korrupsiyanı minimuma endirmək imkanı var, çünki bunun üçün iqtisadi sistemi dəyişdirmək tələb olunmur.
Dolayısı ilə bunu sübut edən faktlardan biri də SSRİ-də korrupsiyanın dövlətin süqutuna doğru irəlilədikcə artmasıdır, yəni kapitalizmə doğru hərəkət zamanı. Əgər dövlət kommunizmə doğru irəliləsəydi, əks tendensiya müşahidə olunardı.
Ədalət Abdinov
0 Комментарии