SSRI BƏRPA OLUNA BİLƏRMİ?

1922-ci il dekabrın 30-da Moskvada SSRİ-nin təşkili haqqında bəyənnamə və müqavilə qəbul edilmişdir. Dünyada ilk sosializm ölkəsindən ayrıldığımız zaman məsafəsi artıqca vətəndaşına verdiyi dəyərlər baxımından  sovet dövlətin tarixdəki mühüm rolunun əhəmiyyəti  daha da çoxalır. SSRİ vahid məkanda birləşən xalqlara nə verdi? “Amac-az.com” saytının  bu və digər suallarını Azərbaycan Kommunistlər Birliyinin sədri Ədalət Abdinov cavablandırır.

-Ədalət müəllim, Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqın inkişafının ən mühüm yekunları hansılar idi?

-Sovet İttifaqının keçdiyi yol bütöv, parlaq bir dövrdür. Tarixdə, demək olar, heç bir başqa ölkə gerilik, dağıntı vəziyyətindən böyük sürətlə qüdrətli, böyük dövlət səviyyəsinə, xalqının mədəniyyəti ən yüksək olan və rifahı dönmədən artan bir dövlət səviyyəsinə yüksəlməmişdir.

Soruşursunuz ki, SSRİ-nin inkişafının ən mühüm yekunları hansılar idi?  Əvvəla, Marksın və Leninin belə bir təliminin tarixən doğruluğu  tamamilə təsdiq edilmişdir ki, milli məsələnin həlli yalnız sinfi təməl üzərində tapıla bilər. Sosial antoqonizmlərlə birlikdə milli ədavət, irqi və milli hüquq bərabərsizliyinin və zülmün bütün növləri ləğv edilmişdi.

İnandırıcı surətdə göstərilmişdir ki, milli məsələnin sosialistcəsinə həllində rəhbər, istiqamətverici qüvvə, milli məsələnin bu cür həllinin düzgünlüyünün təminatçısı Kommunist Partiyasıdır, onun elmi surətdə əsaslandırılmış siyasətidir.

Bütün respublikaların dinamik, ümumdövlət planı ilə istiqamətləndirilən iqtisadi inkişafı əsasında vahid ittifaq xalq təsərrüfatı kompleksi yaranmışdı.

Respublikaların sosial strukturu keyfiyyətcə dəyişilmişdi: onların hər birində müasir fəhlə sinfi yetişmişdi, kəndlilər yeni yolla, kolxoz yolu ilə gedirdilər, həqiqi vətənpərvər ziyalılar yaranmışdı. Dövlət həyatının və ictimai həyatın bütün sahələrində ixtisaslı kadrlar tərbiyə edilmişdi.

Mütərəqqi ənənələr mənəvi sərvətlərin intensiv mübadiləsi əsasında çoxmillətli sosialist mədəniyyəti çiçəklənmişdi. Bir sözlə, yeni tarixi birlik – sovet xalqını əmələ gətirən sosialist millətləri formalaşmışdı.

-Qərb mətbuatı hələ sovet dönəmində yazırdı ki, SSRİ-də respublikaların mənafelərinin tənzimlənməsində ayrı-seçkiliyə yol verilir. Bu barədə nə deyə bilərsiniz?

-Bu iddialar burjua ideologiyasının daşıyıcıları olan “Azadlıq”, “Amerikanın səsi” və imperializmin digər təbliğat nökərlərinin uydurmasıdır. SSRİ-də respublikaların mənafeləri getdikcə daha sıx çulğaşır, Sovet İttifaqında millətlərinin və xalqlarının yaradıcı səylərini vahid məcraya yönəldən qarşılıqlı yardım, qarşılıqlı əlaqələr getdikcə daha səmərəli olurdu. SSRİ-də sosialist millətlərindən hər birinin hərtərəfli inkişafı qanunauyğun surətdə onların bir-birinə getdikcə daha çox yaxınlaşmasına doğru aparırdı.

Müttəfiq respublikalardan hər biri – Rusiya Federasiyası, Ukrayna və Belorusiya, Özbəkistan və Qazaxstan, Gürcüstan və Azərbaycan, Litva və Moldaviya, Latviya və Qırğızstan, Tacikistan, Ermənistan, Türkmənistan və Estoniya – təkrar edirəm, müttəfiq respublikalardan hər biri Sovet İttifaqının iqtisadiyyat və mədəniyyətinin ümumi yüksəlişinə əvəzsiz töhfə verirdi. Bu isə SSRİ-nin yaradıcı qüvvələrinin sadəcə cəmlənməsi deyildi, qat-qat artması idi.

İyirmi muxtar respublika, on səkkiz muxtar vilayətdə və mahalda yaşayan bütün millətlər və xalqlar qardaşlıq ailəsində öz imkanlarını müvəffəqiyyətlə açıb göstərirdilər. Milyonlarla almanlar, polyaklar, koreyalılar, kürdlər, başqa millətlərin nümayəndələri də tam hüquqlu sovet vətəndaşları idi, Sovet İttifaqı onlar üçün vətənə çevrilmişdi.

-Ancaq hakim kommunist  ideologiyası rus xalqını həmişə fərqləndirirdi.

-Bu fikirlə qətiyyən razılaşmıram. Əslində SSRİ xalqları rus xalqına xüsusi minnətdarlıq sözləri ilə müraciət edirdilər. Onun təmənnasız qardaşlıq yardımı olmadan respublikaların heç birinin nailiyyətləri mümkün olmazdı. Hər hansı millətdən olan milyonlarla adamın həyatına təbii surətdə daxil olmuş rus dili ölkənin iqtisadi, siyasi və mədəni həyatında, onun bütün millətlərinin və xalqlarının bir-birinə yaxınlaşmasında, onların dünya sivilizasiyası sərvətlərinə qovuşmasında müstəsna əhəmiyyətli amil idi.

-İddia olunur ki, SSRİ-də milli məsələnin həlli dekorativ xarakter daşıyırdı?

- Bu da  burjua ideologiyası xidmətçilərinin uydurmasıdır. SSRİ-də məqsəd V.İ.Leninin sözləri ilə desək “nəinki təkcə millətləri bir-biri ilə yaxınlaşdırmaqdan, həmçinin onları birləşdirməkdən” ibarət idi. Satqın Qorbaçov hakimiyyətinə qədər SSRİ-də milli münasibətlərdə baş verən real keyfiyyət dəyişiklikləri sübut etdi ki, isismarçı qurluşdan bizə miras qalan şəkildə milli məsələ müvəffəqiyyətlə həll edilmişdir. Tarixdə ilk dəfə olaraq ölkənin çoxmillətli tərkibi onun zəiflik mənbəyindən qüdrət və tərəqqi mənbəyinə çevrilmişdi.

Sualınıza cavab olaraq, L.İ.Brejnevin sözlərini xatırlatmaq istəyirəm: “Ölkəmizdə... tarixdə misli görünməmiş elə münasibətlər yaranmışdır ki, biz bunları haqlı olaraq xalqların Lenin dostluğu adlandırırıq. Bu dostluq bizim misilsiz nailiyyətimizdir, sosializmin ən əhəmiyyətli və hər bir sovet adamı üçün, ən əziz olan nailiyyətlərdən biridir”.

Bu günkü ziddiyyətli şəraitdə biz bütün millətlərdən olan sovet adamlarının bir çox nəsillərinin, kişilərin, qadınların, fəhlələrin və kəndlilərin, ziyalıların, partiya və sovet işçilərinin, silahlı qüvvələr döyüşçülərinin, kommunistlərin, bitərəflərin – sosializm qurmuş, onu ağır müharibədə qoruyub saxlamış və xalqların bərabərliyi, dostluğu və qardaşlığı haqqında minillik arzunu kerçəkliyə çevirmiş adamların hamısının xidmətlərini layiqincə qiymətləndirməyə borcluyuq.

-Dediklərinizdən belə aydın olur ki, SSRİ-də milli məsələ ilə bağlı bütün problemlər həll olunmuşdu ?

-Yox, bu belə deyil. Milli məsələnin həllindəki müvəffəqiyyətlər heç də o demək deyildi ki, bir çox millətlərin və xalqların vahid dövləti çərçivəsində həyat və əmək faktının özünün doğurduğu bütün problemləri yox olmuşdu. Nə qədər ki, millətlər mövcuddur, nə qədər ki, milli fərqlər qalır, bu çətin ki, mümkün olsun. Bunlar isə uzun zaman, sinfi fərqlərdən daha çox müddətdə mövcud olacaqdır.

-SSRİ-nin  bərpası mümkündürmü?

-Xeyir, hazırki şəraitdə bu mümkün deyil – baxmayaraq ki, keçmiş ittifaq respublikalarının hamısında vəhşi kapitalizmin ağrılarını yaşayandan sonra xalqların böyük əksəriyyətində belə bir istək, arzu var. Mövcud ictimai-suyasi vəziyyət  buna imkan vermir. Yaxın zamanlarda SSRİ modelində bu və ya digər formanın yaradılacağını istisna etmirəm..

Vüsal Abbasov,

amac-az.com