Azərbaycan üçün Müstəqil Dövlətlər Birliyində (MDB) qalmaq, ya çıxmaq məsələsi təkcə siyasi deyil, həm də iqtisadi və təhlükəsizlik baxımından hesablanmalıdır.
MDB-də qalmağın mümkün faydaları ticarət və iqtisadi əlaqələrdədir. MDB ölkələri (xüsusən Rusiya) Azərbaycan üçün böyük bazardır.
Ölkəmizə Rusiyanın təzyiqini qismən yumşaldır. Belə ki, Azərbaycan MDB-də qalmaqla müəyyən mənada “siyasi neytrallıq görüntüsü” yaradır və bu, Rusiyanın iqtisadi, diplomatik və təhlükəsizlik təzyiqlərini bir qədər zəiflədə bilər.
Praktik əməkdaşlıq üçün bəzi hüquqi sənədlər, miqrasiya və logistika sahəsində MDB platforması hələ də işləkdir.
MDB-də qalmağın zərərləri də var və bu da Azərbaycanın müstəqil siyasi kursuna kölgə salır. MDB reallıqda çox vaxt Rusiyanın təsir aləti kimi görünür. Bu, Azərbaycanın Qərb ilə əlaqələrinə, beynəlxalq imicinə mənfi təsir göstərə bilər.
MDB artıq SSRİ-dən sonrası dövrdə planlaşdırıldığı kimi işlək bir birlik deyil. Çox ölkələr MDB-ni formal üzvlük kimi saxlayır, amma real strateji fayda əldə etmir.
Lakin ortada gələcəkdə Rusiyanın siyasi alətinə çevrilməsi riski var. Bu gün MDB “zəif təşkilatdır”, amma sabah Rusiya onu yenidən aktiv alətə çevirə bilər. Bununla da ortaq siyasi qərarlar, ortaq təhlükəsizlik formatları, təzyiq mexanizmləri yarada bilər.
Əlbəttə, Azərbaycanın MDB-dən çıxmağın mümkün üstünlükləri var. Bununla da post-sovet təsir dairəsindən çıxır. Açıq tam müstəqil xarici siyasət mesajı verir. Bu, Türkiyə, Avropa, hətta bəzi Asiya ölkələri ilə onun münasibətlərini gücləndirə bilər.
Geosiyasi istiqaməti daha aydın olacaq Azərbaycan “iki stul arasında” qalmaqdan xilas olar və daha sabit strateji xətt seçər.
Lakin qeyd etdiyim kimi MDB-dən çıxmağın mümkün riskləri var. Ən böyük risk ondan ibarətdir ki, qıcıqlanmış Rusiya MDB-dən çıxmanı siyasi meydan oxuma kimi qəbul edə bilər və cavab olaraq ticarətə məhdudiyyət, miqrantlara problem, informasiya müharibəsi və regional təzyiq yarada bilər.
Qısa müddətdə iqtisadi itkilər ölkəmizin Rusiya bazarına bağlı sahələrində çətinlik yarada bilər.
Məncə, Azərbaycan üçün ən sərfəli model budur: MDB-də qalmaq, amma onu formal platforma kimi saxlamaq. Yəni siyasi inteqrasiyaya getməmək, Rusiya orbitinə daxil olmamaq, amma ticarət və praktiki əlaqələri qorumaq. Bu, “çıxmaq” qədər riskli deyil, amma “tam bağlı qalmaq” qədər də asılılıq yaratmır.
Ədalət Abdinov,
Azərbaycan Sosialist Hərəkatının sədri
0 Комментарии