Bunu Rusiyada həm 1990-cı illərdə, həm də XXI əsrdə keçirilmiş çoxsaylı sorğular göstərmişdir.
Stalin Rusiyanı iki dəfə xilas etmişdir:
1. Sənayeləşməni həyata keçirərək ölkənin Qərbdən əsrlərlə geri qalmasını aradan qaldırmışdır;
2. 1941–1945-ci illərdə Böyük Vətən Müharibəsində qələbəni təmin etmişdir.
Stalinin dövründə və onun sayəsində Rusiya öz tarixinin zirvəsinə çatmışdır. SSRİ dövründə ölkə siyasətdə, iqtisadiyyatda, sənayedə və elmdə dünyanın 2 nömrəli dövləti olmuş, 1950-ci illərin əvvəllərindən etibarən dünyanın ən yaxşı səhiyyə və təhsil sistemlərindən birinə sahib olmuşdur. Bütün bunlar Stalinin rəhbərliyi dövründə əldə edilmişdir.
Stalin vəfat etdikdən sonra ölkə onun yaratdığı inkişaf sürəti hesabına daha 15–20 il irəliləmişdir. Sonradan bu təkan tükənmiş, durğunluq dövrü başlamış, daha sonra isə yenidənqurma və digər proseslər baş vermişdir.
Raket və kosmik sənayenin təməlini də Stalin qoymuşdur. O, ölkəni kotanla idarə olunan aqrar vəziyyətdə qəbul etmiş, lakin inkişaf etmiş sənaye, dünyanın ən güclü elmi potensiallarından biri, atom bombası, raketlər və reaktiv təyyarələrlə təchiz olunmuş dövlət kimi təhvil vermişdir.
1. Stalin 1920-ci illərin birinci yarısında Trotskinin rəhbərlik etdiyi sol müxalifəti məğlub etmiş, bununla da SSRİ-nin dünya inqilabına sürüklənməsinin qarşısını almışdır. Müəllifin fikrincə, belə bir inqilab Rusiyanın məhvinə və Qərbin hökmranlığı altına düşməsinə səbəb ola bilərdi.
2. Stalin Buxarin və Rıkovun rəhbərlik etdiyi sağ müxalifəti də məğlub etmişdir. Onlar Yeni İqtisadi Siyasətin (NEP) davam etdirilməsini müdafiə edirdilər. Bu isə sürətli sənayeləşməni qeyri-mümkün edirdi. Hətta Trotski Buxarinin təklif etdiyi sənayeləşməni istehza ilə “saatda bir çay qaşığı” adlandırmışdı.
3. Stalinin əsas xidməti — sürətləndirilmiş sənayeləşmənin həyata keçirilməsi olmuşdur.
Bunsuz SSRİ-ni kapitalist dünya ilə qaçılmaz müharibədə məğlubiyyət gözləyirdi. Kapitalist dövlətlər sosialist dövlətinin mövcudluğu ilə barışa bilmirdilər, çünki SSRİ-nin mövcudluğu Qərb xalqlarını kapitalizmə qarşı mübarizəyə ruhlandırırdı.
1914-cü ildə Rusiya Qərb ölkələrindən 40–50 il geri qalırdı. Birinci Dünya Müharibəsi, inqilab və vətəndaş müharibəsindən sonra ölkə dağıdılmış vəziyyətə düşmüşdü. Yalnız 1927-ci ildə iqtisadiyyat 1914-cü il səviyyəsinə çatdırıldı. Lakin bu müddətdə Qərb ölkələri sürətlə inkişaf etdiyindən SSRİ-nin geri qalması 70–100 ilə qədər artmışdı.
Məhz buna görə Stalin demişdi:
“Əgər biz 10 il ərzində 70–100 illik geri qalmanı aradan qaldırmasaq, bizi əzib keçəcəklər.”
SSRİ 12 il ərzində həyata keçirilən sürətli sənayeləşmə nəticəsində Qərbdən əsrlik geriliyi aradan qaldırdı. 1940-cı ildə SSRİ dünyanın ikinci iqtisadiyyatına və qabaqcıl sənaye dövlətinə çevrildi.
Sıfırdan 8 600 iri və orta müəssisə tikildi. Müqayisə üçün, 1928-ci ildə SSRİ-də çar Rusiyasından qalmış təxminən 7 000 belə müəssisə var idi. Minlərlə köhnə zavod yenidən quruldu, yüzlərlə müəssisə isə faktiki olaraq yenidən inşa edildi.
Sənayeləşmə nəticəsində dəzgahqayırma, aviasiya sənayesi, avtomobil sənayesi, traktor istehsalı, podşipnik istehsalı və cihazqayırma kimi yeni sahələr yaradıldı. İlk beşillik planlar dövründə ÜDM orta hesabla ildə 6%, sənaye istehsalı isə 11–16%, bəzi illərdə isə 30%-ə qədər artmışdır.
Bununla yanaşı kollektivləşmə də həyata keçirildi. Sənayeləşməni kollektivləşmə olmadan həyata keçirmək mümkün deyildi. Torpaq islahatı və sənaye inqilabı dünya tarixində ilk dəfə eyni vaxtda aparıldığından bu proses ciddi çətinliklərlə müşayiət olunmuşdur. Buna görə də qolçomaqlara qarşı tədbirlər və kollektivləşmənin məcburi xarakter daşıması qaçılmaz olmuşdur.
4. 1941–1945-ci illər Böyük Vətən Müharibəsində qələbə — Stalinin ölkə qarşısında ikinci ən böyük xidmətidir. Stalinin iradəsi, nüfuzu və intellekti olmadan bu qələbə mümkün olmazdı.
5. Müharibədən sonra SSRİ iqtisadiyyatının sürətli bərpası.
Faşist Almaniyası 1710 şəhəri və 70 mindən çox kəndi tam və ya qismən dağıtmışdı. 31 850 sənaye müəssisəsi, 4 100 dəmir yolu stansiyası, 6 000 xəstəxana, 33 000 poliklinika və 82 000 məktəb məhv edilmişdi.
Buna baxmayaraq, sənaye 1949-cu ildə, kənd təsərrüfatı isə 1952-ci ildə bərpa edildi. Ərzaq kart sistemi 1947-ci ilin sonunda ləğv olundu ki, bu da Avropanın əksər ölkələrindən daha tez baş verdi.
6. Atom və daha sonra hidrogen bombasının yaradılması.
1945-ci ildə ABŞ-ın Xiroşima və Naqasakiyə atom bombası atmasından sonra SSRİ rəhbərliyi atom silahı və raket texnologiyalarının yaradılmasını dövlətin əsas vəzifəsi hesab etmişdir.
7. Stalin SSRİ-nin sonrakı inkişafının əsasını qoymuşdur.
Bura raketqayırma, atom elektrik stansiyalarının tikintisi, kütləvi mənzil tikintisi və digər layihələr daxildir. Kütləvi yaşayış binalarının tikintisi ideyası da Stalin dövründə formalaşmış və 1948-ci ildən həyata keçirilməyə başlanmışdır. Sonralar isə bu layihələr Nikita Xruşşov dövründə davam etdirilmiş, lakin mənzillərin keyfiyyəti aşağı salınmış və “stalinka” tipli binaların yerini “xruşşovka”lar tutmuşdur.
Ədalət Abdinov
0 Комментарии