Bu gün bir çox insanlar kapitalizmi dövlət quruluşunun düzgün forması, sosializmi isə yanlış hesab edirlər. Mən belə insanları səmimi qəlbdən başa düşə bilmirəm. Doğrudanmı onlar ətraflarında kapitalizmin acizliyini və qüsurlarını göstərən saysız-hesabsız faktları görmürlər? Axı kapitalizm şəraitində biz sanki əyri güzgülər səltənətində yaşayırıq!
Bunu anlamaq üçün heç bir nəzəri hazırlığa ehtiyac yoxdur. Sadəcə ətrafına diqqətlə baxmaq və düşünmək kifayətdir.
Məsələn, kapitalist ipoteka və ya bank kredit sisteminə baxaq. Birbaşa soyğunçuluqdur.
Sovet dövründə bir müəssisədə bir neçə il işlədikdən sonra mənzili pulsuz alırdın. Tamamilə pulsuz! Belə olan halda, sosialist "pulsuz" sistemi pis, kapitalist "kreditlə" sistemi isə yaxşı hesab etmək nə dərəcədə məntiqlidir?
Kapitalizm dövründə tikilən yeni çoxmərtəbəli binalara baxın. Onlar bir-birinə o qədər sıx tikilir ki, sanki əsl qarışqa yuvalarıdır. Elə bil geniş əraziləri olan Bakıda deyil, torpaq qıtlığı yaşayan bir şəhərdə yaşayırıq. Bunun səbəbi də aydındır: tikinti şirkəti mümkün qədər az torpaq alır və həmin sahədə mümkün qədər çox bina tikərək maksimum mənfəət əldə etməyə çalışır. Bu, kapitalizmin mahiyyətidir.
Daha sonra işsizlik problemi gəlir. Müasir Azərbaycanda insanların çoxu iş tapa bilmir və dolanışıq vasitələrindən məhrum qalır. Halbuki işsizlik tamamilə obyektiv hadisə deyil. Kapitalizm şəraitində əməkhaqqının artmasının qarşısını almaq və kapitalistlərin mənfəətini qorumaq üçün müəyyən səviyyədə işsizlik saxlanılır. Bu isə son dərəcə amansız yanaşmadır.
Bunun nəticəsi kimi evsiz insanlar meydana çıxır. Küçələrdə sərxoş, cır-cındır içində, insan simasını itirmiş adamları görmək kimə xoşdur? Hətta onların taleyi sizi maraqlandırmasa belə, unutmayın ki, onlar da sizin gəzdiyiniz parklarda olurlar, sizin alış-veriş etdiyiniz mağazalara girirlər, küçədə insanlardan pul istəyirlər.
Əslində evsiz insanların hamısını müəyyən iş və yaşayış yeri ilə təmin etmək mümkündür. Lakin bunun üçün işsizliyi aradan qaldırmaq lazımdır. Bu isə kapitalistlərin mənfəətini azaldar. Elə buna görə də yoxsullar və evsizlər kapital üçün sərfəlidir — onlar kapitalist sistemin təbii nəticəsidir. Dövlət də öz siyasəti ilə onların mövcudluğunu davam etdirir.
Kiminsə yadından çıxıbsa, Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasında nə evsizlər, nə də işsizlik var idi.
İndi isə ərzaq məhsullarına baxaq. Mağazalarda satılan genetik müdaxiləyə məruz qalmış, keyfiyyəti şübhə doğuran məhsullar sizi qane edirmi? Məsələn, artıq çoxdan məlumdur ki, donuzların sürətlə böyüməsi üçün onlara müxtəlif maddələr verilir və nəticədə onlar cəmi üç aya böyüyürlər. Halbuki təbii şəraitdə bu proses ən azı üç dəfə uzun çəkməlidir. Belə ətin keyfiyyəti barədə düşünmüsünüzmü? Ümumiyyətlə, bu gün nə yediyimizi təsəvvür edirikmi? Kapital üçün isə insanların sağlamlığı əsas məsələ deyil. Onun yeganə meyarı mənfəətdir.
Televiziyada vaxtaşırı sanksiya tətbiq olunmuş məhsulların tonlarla məhv edildiyini göstərirlər və bunu böyük nailiyyət kimi təqdim edirlər. Halbuki ölkədə milyonlarla insan yoxsulluq həddində yaşayır, hətta aclıq çəkir. Niyə həmin məhsullar onlara paylanılmır? Çünki bu, bazarda qiymətlərin enməsinə və kapitalistin mənfəətinin azalmasına səbəb ola bilər. Buna görə məhsullar məhv edilir, insanlar isə aclıq çəkməyə davam edirlər. Kapitalist dövlətlərinin siyasəti belə işləyir.
Bundan başqa, təhsilin tənəzzülündən, səhiyyənin zəifləməsindən, televiziya proqramları vasitəsilə insanların məqsədli şəkildə səviyyəsinin aşağı salınmasından da uzun-uzadı danışmaq olar. Sadəcə ətrafınıza baxın. Kapitalizm elə bir ictimai sistemdir ki, orada əhalinin cəmi bir neçə faizi rahat yaşayır, qalan böyük əksəriyyət isə müxtəlif problemlərlə üzləşir.
Mən həmişə təəccüblənirəm ki, ömrünün yarısını kredit ödəməklə keçirdiyi kiçik mənzildə yaşayan, aşağı maaşlı işdə işləyən və kapitalizmin bütün bu nəticələrini hər gün hiss edən insanlar axşamlar mətbəxdə oturub Sovet sistemini amansızlıqla tənqid edirlər. Kimə qarşı amansız idi? Dövlət əmlakını talayanlara, qanunsuz özəlləşdirmədən qazananlara və "səmərəli menecerlərə" qarşı — bəli. Amma sadə insanlara qarşı yox.
İnsan doğrudan da qəribə varlıqdır. Başımıza istənilən fikri yeritmək mümkündür və biz ona inanırıq. Kapitalizmin bataqlığında boğula-boğula, onun bütün çətinliklərini yaşayaraq yenə də sosializmi tənqid edirik. Halbuki həmin bataqlıq sosializmdə yoxdur.
P.S. İnkişaf etmiş kapitalizm bizimkindən daha səliqəli və daha cəlbedici görünə bilər. Lakin onun da mahiyyətində eyni problemlər mövcuddur və zaman keçdikcə daha da dərinləşir. Buna görə "düzgün" və "yanlış" kapitalizm haqqında mübahisələr ciddi görünmür. Kapitalizm hər zaman şərdir!
Ədalət Abdinov
0 Комментарии