Əvvəla, qeyd etmək lazımdır ki, milli məsələ marksizmdə əsas məsələ deyil, sinfi mübarizənin maraqlarına tabedir. Əvvəlcə tərif verək: millət — dil, ərazi, iqtisadi həyat və mədəniyyətin ümumiliyində təzahür edən psixoloji quruluşun ümumiliyi əsasında yaranmış, tarixən formalaşmış sabit insan birliyidir. Göstərilən əlamətlərdən heç olmasa biri yoxdursa, artıq millətdən danışmaq olmaz; bu halda söhbət irqdən və ya milli mənsubiyyətdən gedə bilər. Millət istehsal üsulunun üzərində yüksələn və onun tərəfindən müəyyən edilən üstqurum elementi olduğuna görə, ilk növbədə belə bir üstqurum elementinin hansı istehsal üsulu şəraitində meydana gəldiyini müəyyən etmək lazımdır.
Millətlərin meydana gəlməsi əmtəə istehsalının inkişafı ilə bağlıdır. Bu, milli bazarların formalaşmasının nəticəsidir. Beləliklə, millətlər kapitalist istehsal üsulunun inkişafı şəraitində formalaşmışdır. Milli bazarların inkişaf etdiyi dövrə milli müharibələr də aiddir. Buna görə də postsovet məkanında bazar yaratmağa və əmtəə istehsalını inkişaf etdirməyə başlayanda millətlərin birləşməsi prosesinin onları bir-birindən ayırma prosesi ilə əvəz olunması və millətlərarası münaqişələrin meydana çıxması təəccüblü deyil.
Bütün ölkələrin burjuaziyası bütün dövrlərdə milliçilik və burjua vətənpərvərliyi ideyalarından başqa dövlətlərin kapitallarından müəyyən ərazini — orada yaşayan və istismar etdikləri fəhlə sinfinin hesabına öz kapitalının qidalanma mənbəyini — qorumaq üçün istifadə etmişdir. Burjua millətçiliyi və vətənpərvərliyi fəhlə sinfini kütləşdirir, sərxoşlaşdırır və mənəvi cəhətdən pozur, onu istismarçı kapitalistlərin maraqları naminə qurbanlığa gedən itaətkar sürüyə çevirir. Öz dövlətinə və vətəninə məhəbbət şüarları altında burjua təbliğatçıları fəhlə sinfinə öz zalımları və istismarçıları ilə həmrəy olmağı və onların kapitalının artması naminə həyatlarını qurban verməyi təklif edirlər.
Bununla yanaşı, burjuaziyanın özü heç vaxt vətənpərvər olmayıb, xüsusilə də imperializm dövründə belə deyil. Burjuaziya öz iqtisadi və siyasi hökmranlığını qorumaq üçün hər şeyi qurban verməyə həmişə hazırdır: dövlətin müstəqilliyini, azadlığı, doğma torpağı, vətəni, başqa insanların həyatını — söhbət məzlum sinfin inqilabi hərəkatının yatırılmasından gedəndə bunların hamısını qurban verə bilər. Burjua vətənpərvərliyindən fərqli olaraq, proletar vətənpərvərliyi öz vətəninə və dövlətinə həqiqi məhəbbətə əsaslanır. Bu, kapitala, rahatlığa və ya maddi nemətlərə satılmayan və dəyişdirilməyən məhəbbətdir. Lakin bunun üçün dövlət burjua deyil, proletar dövləti olmalıdır.
İmperializm dövründə burjua vətənpərvərliyi imperialist burjuaziyanın maraqları naminə dünyanın yenidən bölüşdürülməsi məqsədilə xalqları bir-birinə qarşı qoymaq vasitəsinə çevrilir. Buna görə də dünya imperialist müharibəsi zamanı bolşeviklər öz hökumətlərinin məğlubiyyəti şüarını müdafiə edirdilər, bir şərtlə ki, bu şüar bütün müharibə aparan dövlətlərin zəhmətkeşləri tərəfindən də eyni vaxtda qəbul edilsin. Vurğulayıram — bütün müharibə aparan dövlətlərin. Məhz bunu burjuaziyanın əlaltıları öz təbliğatlarında «unudurlar» qeyd etməyi.
Söhbət öz burjua hökumətinin məğlubiyyətindən onun devrilməsi və sosialist inqilabının qələbəsi üçün istifadə etməkdən gedirdi. İmperialist müharibəsini vətəndaş müharibəsinə çevirmək şüarının mənası da bundan ibarətdir. Sosialist inqilabı qalib gələn kimi isə bolşeviklər sosialist vətənin müdafiəsi şüarı ilə çıxış etdilər.
Fəhlə sinfi insanların insanlar üzərindəki bütün zülm formalarına qarşı mübarizə aparır. Məhz buna görə də o, milli zülmün bütün formalarına qarşı çıxır. Bütün millətlərin zəhmətkeşlərinin və istismar olunanlarının mübarizəsini birləşdirmək üçün ilk növbədə onların hüquq bərabərliyini tanımaq lazımdır. Hər bir millətin bərabər hüquqlarının və azadlığının tanınmasının ən parlaq ifadəsi millətlərin ayrılmaq hüququ da daxil olmaqla öz müqəddəratını təyin etmək hüququ prinsipidir.
Millətlərin ayrılmaq hüququ da daxil olmaqla öz müqəddəratını təyin etmək hüququ o deməkdir ki, heç bir millətin digər milləti zor yolu ilə özü ilə ittifaqda saxlamaq haqqı yoxdur. Çünki başqa xalqları əzən xalq azad ola bilməz. Burjua təbliğatçılarının qəsdən etdikləri kimi, hüquqla vəzifəni qarışdırmaq olmaz. Millətin öz müqəddəratını təyin etmək hüququ var, lakin bunu etməyə məcbur deyil. Yəni hər hansı millətə ayrılmaq hüququnun verilməsi onun avtomatik olaraq ayrılmasını tələb etmir.
Marksistlər kapitalizm şəraitində milli muxtariyyətləri dəstəkləmirlər, çünki onlar bir millətin proletariatı ilə burjuaziyasını birləşdirən, müxtəlif millətlərin proletarlarını isə bir-birindən ayıran burjua millətçiliyinin təzahürüdür. Buradan belə nəticə çıxır ki, marksistlər vahid mərkəzləşdirilmiş unitar dövlət ideyasını hər vasitə ilə dəstəkləyirlər. Dövlət daxilində proletariatın vahid sinif kimi birləşməsini çətinləşdirən heç bir federasiya, desentralizasiya, konfederasiya və digər bölünmələr olmamalıdır.
Kapitalist istehsal üsulunun formalaşması dövründə, milli bazarların yaradılması xarakterik olduğu üçün, milli dövlətlərin yaranmasına meyl mövcuddur. İmperializm dövründə isə dünya bazarının yaradılması xarakterik olduğundan, böyük dövlət birliklərinin formalaşması və milli sərhədlərin aradan qalxması meyli inkişaf edir. Bu məqsədə burjua beynəlmiləlçiliyi — kosmopolitizm ideyası xidmət edir.
Burjua beynəlmiləlçiliyinin qarşısında proletar beynəlmiləlçiliyi dayanır. Onun şüarı — «Bütün ölkələrin proletarları, birləşin!» — vətəni olmayan, öz vətənini tanımayan köksüz kosmopolitlərə deyil, bütün millətlərin proletarlarına ünvanlanıb. Proletar beynəlmiləlçiliyi prinsipi milli qürur hissinə zidd deyil. Lakin fəxr etmək lazım olan şey öz millətinin istismarçı siniflərinin «uğurları» deyil, xalqın azadlığı uğrunda mübarizə aparanların böyük nailiyyətləri və öz millətinin dünya sivilizasiyasının xəzinəsinə verdiyi töhfələrdir.
Milli məsələ kontekstində onunla sıx bağlı olan dil məsələsini də nəzərdən qaçırmaq olmaz. Bir çox burjua ölkələrində bir və ya bir neçə dil dövlət dili elan edilir. Halbuki dil məsələsində heç bir zorakılıq, o cümlədən dövlət zorakılığı heç nəyi həll edə bilməz, çünki bu, təbii inkişaf məsələsidir.
İctimai-iqtisadi münasibətlərin tələbləri bir dövlət daxilində yaşayan müxtəlif millətləri — onlar birlikdə yaşamaq istədikləri müddətcə — çoxluğun dilini öyrənməyə məcbur edəcək. Əgər istəyiriksə ki, rus və ya ingilis dili hamı tərəfindən qəbul edilmiş ümumi dil olsun, o zaman o, əhalinin əksəriyyətinin dili olmalıdır. Əks halda, zaman keçdikcə bu dilin ümumi qəbul edilmiş dil statusunu qaçılmaz şəkildə itirməsi baş verəcək.
Ədalət Abdinov
0 Комментарии