KƏNDİN YAŞAMASI ÜÇÜN KƏNDLİNİN İQTİSADİ MARAĞI OLMALIDIR

Hər ölkənin özünü saxlama mexanizmi vardır. Müstəqilliyə çıxmış ölkələrinin iqtidarının əsas problemi ölkəni saxlamaq və ölkənin özü-özünü dolanıma mexanizmini işləyib hazırlamaqdır. Bundan əlavə ölkənin qarşısına çıxan problemlərin həllini məharətlə həyata keçirtməlidir.

Ağıllı iqtidar bu yolla getməlidir. Ən əsası odur ki, ölkənin qida təhlükəsizliyi təmin etsin, yəni çətin anlarda ölkə özü-özünü dolandıra bilsin. Ölkəni isə qida ilə təmin edən onun kənd təsərrüfatıdır.

Son illər kəndlərdə oyanma hiss olunsa da, müstəqillik dövrünə qədərki kimi kəndlərimiz işləmir. Kəndlə bağlı problemlərimiz isə həqiqətən çoxdur.

Aydındır ki, problemsiz ölkə ola bilməz, çünki müstəqil ölkə müstəqilliyini qorumaq üçün hər an çətinliklərlə üzləşə bilər.

Çətinlikləri xarici qüvvələr yaratsalar da, ölkənin özü-özünü saxlama mexanizmi işə düşsə, qarşıya çıxan çətinlikləri aradan qaldırmaq da asanlaşar.

Bu problemlərin həlli iqtidarın iqtisadiyyatın inkişafı ilə bağlı fəaliyyətinin obyektiv göstəricisidir. Aydındır ki, bu mövqedən bu və ya digər iqtidarın fəaliyyətinə qiymət verilir.

Ölkənin özü-özünü saxlama mexanizmi dedikdə, onu nəzərdə tuturuq ki, ölkədə elə abı-hava yaranır ki, regionlar iqtidardan asılı olmayaraq özü-özünü dolandırır. Bütün regionlar işləyir, ölkə büdcəsinə qazanc gətirir.

Regionların özü-özlərini dolandırmaq məsələsi Azərbaycan iqtidarının əsas problemlərindən biridir.

İqtisadi statistikamız onu göstərir ki, iki regiondan: Bakı və İmişlidən başqa qalan regionlar Azərbaycan büdcəsindən aldıqları dotasiya hesabına dolanırlar, yəni özləri-özlərini dolandıra bilmirlər.

Nəzərə alsaq ki, qalan regionların iqtisadiyyatlarının tamlığı ilə işləməməsi işsizlik yaratmağı bir yana, əsas problem kimi bu regionların işləməsi və özlərini dolandırması respublikamızın əsas iqtisadi problemi kimi baxılmalıdır və regionların iqtisadi problemlərini həll etməlidir.

İndiyə qədər regionları dotasiya ilə təmin edən Azərbaycanın təbii sərvəti - neft idi. İndi isə daha neft yoxdur, daha doğrusu, dotasiyanı təmin edən neft yoxdur.

Prezident İ.Əliyev hələ bunu iki il bundan əvvəl demişdi. Bundan əlavə, Azərbaycan iqtisadiyyatına Ümumdünya Bankının vurduğu devalvasiya zərbəsi də respublikamızda mövcud olan bütün qiymətləri iki dəfə aşağı endirmiş, resesiyadan Azərbaycan hökuməti hələ də iqrisadiyyatımızı çıxara bilməmişdir. İndiyə qədər Nazirlər kabinetinin resessiya ilə bağlı bir planı belə nəzərə dəymir, odur ki, resessiya davam edir.

Resessiyadan çıxmaq üçün Azərbaycan indi  iki dəfə çox işləməlidir. Bunun həlli üçün Azərbaycan iqtisadiyyatı qısa müddət ərzində bütün imkanlarından istifadə edib, resessiya məngənəsindən qurtarmalıdır.

Prezident İ.Əliyevin regionların inkişafı ilə bağlı bütün Fərmanlarının mahiyyəti durğunluq vəziyyətində olan regionların özü-özlərini dolandırmaq mexanizminin yaratmaq üçün atdığı ciddi addımlardır. Belə olduğu halda regionlar mərkəzdən asılı olmurlar və dotasiyadan qurtarırlar.

Azərbaycan müstəqilliyə çıxana qədər elə bir regionu yox idi ki, özü-özünü dolandırmasın. Demək olar ki, Azərbaycan inkişaf etmiş ölkə idi. Neftdən gələn gəlir SSRİ büdcəsinə getdiyindən, Azərbaycan neftsiz və qazsız özü-özünü dolandırırdı.

Azərbaycanın yeni seçilmiş hökumət başçısı bütün səylərini ilk növbədə Prezidentin regionlarla bağlı Fərmanlarının icrasına yönəltməlidir.

Bütün bu Fərmanların çoxu kəndlərin inkişafı ilə bağlıdır. Bundan əlavə, kəndin inkişafına və yaxud kəndli təsərrüfatının bərpasına mane olan bütün sədləri aradan qaldırılmalıdır, çünki ölkənin neftsiz dolandırma strategiyası Sovet dövründə olan aqro-sənayeni bərpa etməkdən asılıdır. .

Azərbaycanda neft olanda hər şey tərsinə idi. Unikal respublika idi. Çünki başqa ölkələrdən fərqlənirdi. Məsələn, bütün dünyada kənd şəhəri dolandırırdı, bizdə şəhər kəndi. Yəni Bakımızın neft qazancı bütün ölkəni dolandırırdı.

İndi isə neft yoxdur, Amerika şirkətləri və neft nəhəngləri dabana tüpürüb, ölkəmizdən qaçırlar. İndi yenə də unikallıqdan adi hala qayıtmalıyıq, yəni kəndlər özləri özlərini və şəhərləri dolandırmalıdır.

Elə bil bütün bunları Prezident İ.Əliyev əvvəlcədən görürdü. Odur ki, regionları durğunluq vəziyyətindən çıxartmağa çalışır. Regionların inkişafı ilə bağlı bütün təklifləri buna yönəldilib. Pambıq, tütün, barama və s. bütün bunlar Azərbaycanda 1992-ci ilə qədər vardı. Cəbhəçilər bütün bunları qul əməyi adlandırdılar. Əkmədilər, biçmədilər.

Sonra hakimiyyətə gələn H.Əliyev kəndlilərə torpaq payladı, Bunu ona qədər bir iqtidar etməmişdi. Kəndlər pambıqçılıq, tütünçülük, baramaçılıq və s. məşğul olmaq əvəzinə torpaq alverinə keçdilər. Torpaqlar əkilmədi.

Rəhmətə gedənə qədər H.Əliyev neft kontraktları bağladı. Bakıya dollar axını başladı. İşləməyən regionlara da bu dollarlar axışmağa başladı. Kəndli dollar qazanmağa girişdi. Ona verilən torpaqların satmağa və Bakının mərkəzində və ətraflarında satdıqları torpaqların puluna başladılar mülk almağa, malikanə tikməyə. Bakı meqapolisə çevrildi.

Bu saat kəndlərdə hələ də torpaq alveri gedir. Heç kim əkin-biçinlə məşğul olmaq istəmir.

Əkilən torpaqlar yenicə peyda olmuş qolçomaqların əlinə keçməkdədir. Onlar əkilməyən torpaqları ucuz pulla alıb, öz torpaqlarına qatır. Bununla belə kəndlərin vəziyyəti düzəlmir, çünki torpağı alanların çoxu kənd əhalisi deyil.

Kəndlilər risk edib əkdiyi və biçdiyi məhsulu lazımı qiymətə sata bilmədiklərindən, zərər çəkdiklərindən torpaqdan uzaqlaşırlar. Yəni kəndlinin torpağı əkməyə həvəsi qalmır.

Prezident pambıqçılığın inkişafına küllü-miqdarda pul ayırıb. Pambıq əkilib, ancaq indiyə qədər yığılmayıb, tarlalarda qalıb. Səbəbi, əlbəttə ki, kəndli əməyinə verilməyən qiymətdən irəli gəlir.

Deyilənə görə pambığı xalqdan ən yaxşı halda 40 qəpiyə alırlar, özləri isə xaricə 3-4 dollara satırlar. Əkib, yığanın zəhmətinə bu cür qiymət verən məmurlar Prezidentin pambıqçılıq planının həyata keçirilməsinə maneələri belə yaradırlar. Nəticədə tarlalarda yığılmayan pambıq tökülüb qalıb. Azərbaycanın ümidi isə kəndədir.

Əkilməyən torpaqlara fikir versəniz görərsiniz ki, yeni ləndlordlar yaranıb, özləri Bakıda oturub, min hektarlarla torpaq sahibləridirlər. Kimdir onlar? Bu regionla əlaqəsi olmayan fərdlər və yaxud keçmiş icra başçıları, onların adamları...

Kəndlilərin torpaqlarını ucuzuna alanlar və Azərbaycan kəndlilərini vadar edib, şəhərlərə qaçıranlar. Onlar anlamırlar ki, ölkənin qida təhlükəsizliyini sual altına qoyurlar?

Kəndlinin kənddə qalması üçün onun əkin-biçin yeri ailəsini dolandırmalıdır. İstehsal etdiyi mal satılmalıdır. İB-ları kəndin inkişaf etməsini istəyirlərsə, kəndlilər mallarını satışında meydana gələn maneələri aradan qaldırmalıdırlar.

Tarixi boyu Azərbaycan kəndlisi 3-ü 9 edib, yəni üç ay işləyib, doqquz ay yeməlidir. Ona görə hələ qədim vaxtlardan bir-birlərindən soruşurdular: 3-ü 9 edə bilirsən? - yəni yaşayışını təmin edə bilirsənmi? Gəlin. bu mövqedən Azərbaycan kəndlisinin vəziyyətini araşdıraq.

Azərbaycanın elə bir regionu yoxdur ki, oranın, qazı, suyu olmasın.  Kəndlərdə yaşayış üçün hər şərait vardır.

Azərbaycan kəndlərinin yaşayış səviyyələri qat-qat İran, Türkiyə və s. ölkələrdən üstündür. Bununla belə kəndləri tərk edən insanların sayı artır. Dövlətimizin əsas problemi də elə bununla bağlıdır: kəndləri canlandırmaq!

Hər şeydən əvvəl kənd yerlərinə iqtisadi maraq artmalı və kəndlərin ilk növbədə iqtisadi problemləri həll edilməlidir. Bu problemlərin həlli üçün o qədər də böyük ağıl lazım deyil.

Kəndin iqtisadi inkişafı dedikdə ilk növbədə kəndli təsərrüfatının yaradılmasına mane olmamaq və kəndlinin istehsal etdiyi məhsulun satılmasına maneə törətməmək lazımdır. Gəlin razılaşaq ki, bu maneələr var və bunu yaradan məmurlardır!

Torpaqlarında məhsul yetişdirən kəndliləri elə günə salırlar ki, o, işləyə bilmir. “Yazıqlar torpağı əkən kimi bütün rayonun iti-qurdu başının üstünü alır, əlində olanı almayınca, əl çəkmirlər.” Kənd camaatının dedikləri budur.

Başqa maniyə: kəndlinin hasil etdiyi malın Bakıya və başqa şəhərlərdə satmalarına mane olan polislər... Yazıq kəndlilərin zəhmətlə hasil etdiyi malların satılmasına qoyulan qadağalar. Bu bir yana. Kəndlinin Rusiya, Ukrayna, Qazaxıstan, Gürcüstan və başqa bölgələrə çıxarıb apardığı məhsulun qarşısını alan gömrük.

Gömrük siyasəti ölkənin iqtisadi marağına xidmət etməlidir. Kəndlinin xaricə mal çıxarmağın qarşısını alan sədlər götürülməlidir.

Kəndli istehsal etdiyi məhsulu satmırsa, bunun acı nəticələri özünü iqtisadiyyatımızın başqa sahələrində də göstərir.

Fərz eləyək, kəndli məhsulunu Rusiyaya çıxartdı. Bunun nəticəsi nədir?

Əvvəla, ölkəmizə valyuta gəlir. Azərbaycan puluna çevrilib xərclənir.

Bu pullar hər halda kəndlinin yarımçıq qalmış evin tikintisinə xərclənir - bu tikinti sənayesinin payı. Qazandığı pulun bir hissəsi gübrəyə xərcləyir - bu kimya sənayesinin payı. Evinin pəncərələrin dəyişir-bu alüminium sənayesi. Evini mərtəbəsini artırır - bu da tikinti sənayesi. Pulun bir hissəsini Bakıda oxuyan övladların təhsil haqqına yönəldir. Bu da Təhsil nazirliyinin payı.

İkinci dəfə gedib qayıdanda, balaları üçün Bakıda ev tikdirir və bütün pullar dövlətin iqtisadiyyatının işləməsinə yönəldilir.

Malını kənara çıxartmağa pulu olmadığından, kəndliləri məhsulları həyətlərdə qalıb çürüyür. Bundan böyük dövlətə vurulan zərər nə ola bilər? Axı bu məhsullar Azərbaycan kəndlisinə pul gətirə bilər, kəndlər rahat nəfəs alar. Baxın, kəndlərdə tökülüb qalan xuramaya. almaya, heyvaya, nara və s. Bütün bu məhsullar Yeni il ərəfəsində Rusiyaya, Qazaxıstan, Belarus və Ukraynaya çıxarılırdı. Süni yaradılan və Azərbaycan kəndlisinin qabağını alan gömrük sədləri elə həddə çatmışdır ki, kəndlilər ölkənin məhsulu xaricə çətinliklə çıxırlar.

Monopoliya da kəndli məhsulunun qarşısını alır. Nəticədə məhsulundan xeyr götürməyən kəndli başını götürüb kənddən qaçır. Nə pambıq, nə tütün, nə də baramaya qoyulan xərclər istənilən gəliri gətirmir. Çünki kəndlərdə məhsul yığması üçün adam qalmır. Odur ki, Prezidentimizin kənd təsərrüfatının inkişafı ilə bağlı Fərmanları tamlığı ilə yerinə yetirilmir.

Kəndin yaşaması üçün kəndli təsərrüfatının işləməsinə mane olan bütün sədlər aradan götürülməlidir.

                                                                                                                                                                             Dəyanət