Hər kəsin uşaqlığı fərqli olub, fərq yalnız onun hansı dövrdə keçməsindədir. SSRİ-də doğulmuş uşaqların uşaqlığı müasir uşaqlıqdan köklü surətdə fərqlənir və insanların özləri də, necə deyərlər, tamamilə başqadırlar. Bu fərq dünyagörüşündə, tərbiyədə, imkanlarda, məişətdə, vərdişlərdə və bir çox başqa məsələlərdə özünü göstərir. Amma hər dövrün öz xatirələri var. Bu məqalədə SSRİ dövründə formalaşmış həmin xatirələrdən danışacağıq. Sovet insanlarının yaddaşında qalan şirniyyatları xatırlayacaq, həmçinin sovet uşaqlarının ən çox hansı peşələrə yiyələnmək istədiklərini öyrənəcəyik.
Bu gün uşaqların həyatını müasir “qadcetlər”siz təsəvvür etmək demək olar ki, mümkün deyil. XXI əsrin uşağı kiçik yaşlarından planşetdən, telefondan və oyun konsollarından sərbəst istifadə edir. O dövrlərdə isə oğlan və qızlar üçün ən böyük sevinc valideynlərindən çölə çıxıb oynamaq icazəsi almaq idi. Həyətlərdə uşaqlar toplaşar, müxtəlif oyunlar oynayardılar. Yay tətilində nənənin kəndinə getmək isə indiki dövrdə Türkiyəyə və ya başqa ekzotik ölkəyə səyahət etməklə müqayisə oluna bilər.
Bütöv nəsillərin uşaqlığı və gəncliyi onların vətəni olan SSRİ ilə birlikdə keçib getdi. Buna görə də zaman keçdikcə “Sovet İttifaqı” və “uşaqlıq” anlayışlarının bir-birindən ayrılmaz hala gəlməsi təəccüblü deyil.
SSRİ-də doğulmuş uşaqlar:
* Heç vaxt bir parça çörəyi zibilə atmazdılar.
* Kitab oxumağın yaxşı və vacib olduğunu qəti şəkildə bilirdilər.
* Böyük Vətən müharibəsi veteranlarına böyük hörmət bəsləyirdilər. Müharibə haqqında filmlərə dəfələrlə baxılır, onların qəhrəmanları ideal hesab olunurdu.
* Hər kəsə kömək etməyin vacibliyinə inanırdılar.
* Öz ölkələrinin tarixini yaxşı bilirdilər.
* Ölkələrinin böyüklüyü ilə qürur duyurdular və Vətənlərinin qüdrətli dövlət olduğuna şübhə etmirdilər.
* Həkim, müəllim, inşaatçı, fəhlə və kosmonavt olmağı arzulayırdılar.
* Öz uşaqlıqlarını ən xoşbəxt uşaqlıq hesab edirlər.
SSRİ-də doğulmuş kişilər belə xatırlayırlar:
“Biz gülünc görünməkdən qorxmurdıq, köhnə ayaqqabı və geniş şalvarlarla rahatlıqla gəzirdik. Kimsə yıxılanda əvvəlcə ona əl uzadardıq, sonra zarafat edərdik. Darıxanda dostlarımızla ünsiyyət qurardıq. ‘Nu, poqodi!’ cizgi filminin bütün seriyalarını əzbər bilirdik və cümə günləri ‘Nağıllar aləmində’ verilişini səbirsizliklə gözləyirdik. Döyüşəndə mərhəmət istəmirdik və göyərmələrin kimdən qaldığını demirdik. Valideynlərimizin ağlına da gəlməzdi ki, oğullarının gözünün altındakı göyərməyə görə məhkəməyə müraciət etsinlər. Çiy su içməyin, qurbağa tutmağın və torpaqdan qurd çıxarmağın təhlükəli olduğunu bilmirdik. Bir velosiped varsa, bütün məhəllə növbə ilə sürürdü. Günlərlə küçədə oynayır, yalnız axşam yeməyinə evə qayıdırdıq. Bununla yanaşı, yaxşı oxuyur, sinusla kosinusu, Böyük Ayı ilə Kiçik Ayını ayırd edə bilir, çoxlu şeir əzbərləyir, Dostoyevskini anlayır və Çexovu sevirdik. Referatları əllə yazır, məlumat toplamaq üçün kitabxanaya gedirdik. Sağlam qidalanma anlayışını bilmirdik, amma qızardılmış kartofu, piy və yağlı çörəyi çox sevirdik. Eyni butulkadan su içir, bir sendviçi növbə ilə yeyir, dostumuz isə saqqızı çeynəyib bitirməyə imkan verirdi. Yaşıl gavalı və almalar ən sevdiyimiz qidalar idi. Qarınımız ağrısa belə, bunu valideynlərimizə demirdik. Davranışlarımızın meyarı pul yox, vicdan idi və valideynlərimiz bizə etibar edirdilər.”
Sovet qadınları isə belə xatırlayırlar:
“Bizim uşaqlığımız övladlarımızın və nəvələrimizin uşaqlığından daha xoşbəxt idi. Ən böyük məyusluq məktəbdə oktyabryat, pioner və ya komsomol sıralarına qəbul olunmamaq idi. İdeal vardı, məqsəd vardı. Pulsuz dərnəklər fəaliyyət göstərirdi və hər bir uşaq ailəsinin maddi vəziyyətindən asılı olmayaraq istədiyi sahə ilə məşğul ola bilirdi. Pul və əşyalar az idi, buna görə də məktəbdə yaxşı oxumaq, instituta və ya texnikuma daxil olmaq məqsədi yaranırdı. Ali məktəbdə də yaxşı oxumağa çalışırdıq, çünki təqaüd verilirdi. İndi uşaqları hədiyyə ilə təəccübləndirmək qat-qat çətindir və çox vaxt onlara sadəcə pul verilir. Uşaqlar arasında kinayə və paxıllıq artıb, amma müasir uşaqların dünyanı tanımaq imkanları daha genişdir. Bizim dövrdə kütləvi piylənmə yox idi. İnsanlar zəng etməz, sadəcə qapını döyüb qonaq gələrdilər. Hər şey daha sadə idi. İndi isə hər kəs özünü göstərməyə çalışır: kim daha yaxşıdır, daha gözəldir, kimin daha çox imkanı var. Bunun da müəyyən müsbət tərəfi var – insanı inkişaf etməyə sövq edir. O vaxtlar ‘depressiya’ sözü demək olar ki, işlədilmirdi, indi isə hər ikinci uşaq özünü depressiyada hesab edir. Ev işləri ilə məşğul olurduq: mağazaya gedir, süpürür, toz alır, paltarları əl ilə yuyurduq. Gün belə keçirdi və özümüzü bədbəxt hesab etməyə vaxt qalmırdı. Ən kədərli məqam isə odur ki, indiki uşaqların örnək götürəcəyi həqiqi qəhrəmanları azdır. Əvvəllər oğlanlarla küçədə, avtobusda tanış olurduq və qorxmurdıq. İndi isə internetdə tanış olan qızların çoxu fırıldaqçıların toruna düşür. Uşaqlığın dadı isə çubuqda şəkər xoruzu, qarğıdalı çubuqları, kakaolu ev tortu, kəsmikli peçenye, düyü sıyığı və üzərinə yağ qoyulmuş bulka idi. Mağazaya girib bir stəkan şirə almaq böyük sevinc idi. Adətən alma, pomidor və ağcaqayın şirəsi satılan üç fəvvarə olurdu.”
Sovet uşaqlarının yiyələnmək istədiyi peşələrin siyahısı heç vaxt çox geniş olmayıb. Müxtəlif dövrlərdə bu siyahıda təxminən 10–12 peşə yer alırdı. XXI əsr gəncləri arasında sahibkar və ya maliyyəçi peşələrinin populyar olacağını eşitsəydilər, pioner və komsomolçular buna təəccüblənərdilər. Bu sahələr sovet cəmiyyətində o qədər də nüfuzlu sayılmırdı. SSRİ uşaqları səmimi şəkildə “həqiqi” iş görmək, ölkələrinə və insanlara fayda vermək istəyirdilər.
1929-cu ildə “Pioner” jurnalının 13–14 yaşlı yeniyetmələr arasında keçirdiyi sorğuya görə, ən arzulanan peşələr texnik və aqronom idi. Üçüncü yerdə müəllim, dördüncü yerdə mühəndis gəlirdi. Komissar və ya siyasi işçi olmaq istəyənlər isə çox az idi. Əlli il sonra siyahıya yeni peşələr əlavə olundu: birinci yerdə kosmonavt, sonra həkim, yük maşını sürücüsü və müəllim gəlirdi. Bundan əlavə, sovet uşaqları geoloq, uzaqməsafəli sürücü, şaxtaçı, metallurq və radiotexnik olmağı da arzulayırdılar.
1980-ci illərin sonu və 1990-cı illərin əvvəllərində uşaqlığı keçənlər
"Artırma", "Baca-baca", "Bənövşə", "Çırtı, çırtı", "Çilingağac" oyunlarını və nənənin otağındakı böyük divar xalçasını heç vaxt unutmayacaqlar. Yatmazdan əvvəl həmin xalçanın naxışlarına baxmaq bəzən ən maraqlı məşğuliyyət idi.
Əlbəttə, bütün uşaqlar həmişə nəyisə arzulayırlar. Lakin hər nəslin öz ehtiyacları və istəkləri olur. O vaxtlar uşaqlar gözəl çəkmələr, dublyonkalar, dəri gödəkçələr, cins şalvarlar və idman ayaqqabıları istəyirdilər. Bunlar qıt mallar idi. İndi isə yeniyetmələr üçün daha vacib olan gələcəkdə avtomobilə, evə sahib olmaq və səyahət etmək imkanına malik olmaqdır.
Bir zamanlar çox qiymətli hesab olunan şeylər indi adi hala çevrilib. Bu pis deyil, buna tərəqqi deyilir. Hansı nəslin uşaqlığının daha yaxşı olduğunu qiymətləndirmək çətindir. Yəqin ki, bugünkü uşaqları sovet dövrünün uşaqlığına aparsaq, onlar buna öyrəşməkdə çətinlik çəkərdilər. Ancaq hansı dövrdə doğulmağımızdan asılı olmayaraq, övladlarımıza qayğısız, rahat və maraqlı uşaqlıq bəxş etməyə, həmçinin onların işıqlı və perspektivli gələcəyi üçün möhkəm təməl yaratmağa borcluyuq.
Ədalət Abdinov
0 Комментарии