Son illər Rusiyada siyasi dairələrdə və ictimai müzakirələrdə diqqətçəkən fikirlərdən biri də Prezident Vladimir Putin barədə yaranan paradoksal yanaşmadır. Əgər uzun müddət Qərb mediası Putini Qərbin əsas rəqibi kimi təqdim edirdisə, bu gün Rusiyanın müəyyən siyasi çevrələrində tam əks mövqe səsləndirilir. Bu yanaşmaya görə, Putinin həyata keçirdiyi siyasət nəticə etibarilə beynəlxalq maliyyə kapitalının və Qərb imperializminin maraqlarına xidmət edir.
Bu iddianı müdafiə edənlər bildirirlər ki, məsələyə ritorika ilə deyil, nəticələr baxımından yanaşmaq lazımdır. Onların fikrincə, ölkədə aparılan iqtisadi və sosial siyasət Rusiyanın istehsal potensialını zəiflədib, əhalinin sosial təminatını pisləşdirib və strateji sahələr üzərində milli nəzarəti gücləndirmək əvəzinə iri kapitalın mövqeyini möhkəmləndirib.
Bu baxışın tərəfdarları hesab edirlər ki, Qərbin Rusiyada əsas məqsədi liberal demokratiyanın qurulması deyil. Onların arqumentinə görə, həqiqi demokratik seçki və siyasi rəqabət şəraitində ölkədə sosialist və milli yönümlü siyasi qüvvələrin hakimiyyətə gəlməsi ehtimalı arta bilər. Belə qüvvələr isə təbii sərvətlərin milliləşdirilməsi, strateji sənaye sahələrinin dövlət nəzarətinə qaytarılması, xarici kapitalın təsirinin məhdudlaşdırılması və milli iqtisadiyyatın yenidən qurulması kimi proqramlarla çıxış edə bilərlər.
Bu yanaşmaya əsasən, beynəlxalq maliyyə və transmilli korporasiyalar üçün belə ssenari sərfəli hesab edilmir. Çünki bu halda xarici investorların və iri kapital sahiblərinin Rusiyadakı iqtisadi maraqları təhlükə altına düşə bilər. Məhz buna görə də bu mövqeni müdafiə edənlər iddia edirlər ki, Qərb üçün əsas məsələ Rusiyada demokratiyanın inkişafı deyil, ölkənin qlobal kapital sisteminə inteqrasiyasının davam etməsidir.
Bu konsepsiyada Putinin rolu ayrıca qiymətləndirilir. Həmin mövqeyə görə, onun hakimiyyəti dövründə həyata keçirilən iqtisadi model əhalinin rifahının yüksəlməsinə deyil, sosial bərabərsizliyin dərinləşməsinə gətirib çıxarıb. Tənqidçilər bildirirlər ki, kredit iqtisadiyyatının genişlənməsi milyonlarla insanı bank sistemindən asılı vəziyyətə salıb, mənzil və istehlak kreditləri uzunmüddətli borclanmanı adi həyat normasına çevirib.
Eyni zamanda, regionların boşalması, kiçik şəhərlərin iqtisadi tənəzzülü və kənd təsərrüfatının zəifləməsi nəticəsində insanların böyük hissəsinin doğma yaşayış yerlərini tərk etməyə məcbur olduğu vurğulanır. Bunun sosial nəticəsi kimi yoxsulluğun, qeyri-sabit məşğulluğun və sosial təbəqələşmənin artdığı iddia edilir.
Bu siyasi baxışın tərəfdarları hesab edirlər ki, xüsusilə rus xalqı tarixən güclü dövlətçilik və sosial ədalət ideyalarının daşıyıcısı olub. Onların fikrincə, XX əsrdə formalaşmış bolşevik ənənəsinin sosial yaddaşı tamamilə aradan qalxmayıb və məhz buna görə də beynəlxalq kapital üçün potensial ideoloji təhlükə olaraq qalır. Bu arqumentə əsasən, sosial həmrəyliyi zəiflədən, əhalini fərdiləşdirən və iqtisadi asılılığı artıran siyasət təsadüfi deyil, uzunmüddətli strateji məqsədlərin tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilir.
Belə yanaşmaya görə, beynəlxalq imperializmin əsas məqsədi Rusiyanı hərbi baxımdan deyil, demoqrafik, iqtisadi və sosial baxımdan zəiflətməkdir. Əhalinin azalması, miqrasiya, doğum səviyyəsinin aşağı düşməsi, əmək bazarında qeyri-sabitlik və geniş borclanma bu prosesin elementləri kimi təqdim olunur. Bu nəzəriyyəni müdafiə edənlər hesab edirlər ki, cəmiyyətin sosial dayaqları zəiflədikcə dövlətin müstəqil inkişaf imkanları da azalır.
Lakin qeyd etmək vacibdir ki, bu yanaşma siyasi mübahisələrin predmetidir və müxtəlif ekspertlər tərəfindən fərqli qiymətləndirilir. Bir çox tədqiqatçılar Putinin siyasətini Qərblə qarşıdurma kursu kimi qiymətləndirir və onun Qərb maraqlarına xidmət etdiyi barədə iddiaları qəbul etmirlər. Digərləri isə hesab edirlər ki, geosiyasi qarşıdurmalara baxmayaraq, Rusiyanın iqtisadi modelində qlobal kapitalizmin əsas mexanizmləri qorunub saxlanılır və bu səbəbdən sistem xarakter etibarilə fundamental dəyişiklik keçirməyib.
Nəticə etibarilə, Putinin Qərbin maraqlarına xidmət edib-etməməsi barədə müzakirələr təkcə bir siyasətçinin fəaliyyəti ətrafında deyil, həm də müasir Rusiyanın iqtisadi modeli, dövlətin sosial funksiyası və qlobal kapitalizm sistemində tutduğu yer barədə gedən daha geniş ideoloji polemikanın tərkib hissəsidir. Bu mübahisələr yaxın gələcəkdə də həm Rusiyanın daxili siyasətində, həm də beynəlxalq münasibətlərdə aktual mövzulardan biri olaraq qalacaq.
Ədalət Abdinov
.jpg)
0 Комментарии