Bir xalqın gələcəyini müəyyən edən ən mühüm amillərdən biri onun övladlarına nə öyrətməsidir. Cəmiyyət öz gələcəyinə sərmayəni yalnız yollar, binalar və digər maddi obyektlərlə deyil, hər şeydən əvvəl məktəblərlə, müəllimlərlə, kitabla, elmlə və düşünən insanlarla qoyur.
Məscid ibadət və mənəvi ehtiyacların ödənilməsi üçün dini məkan ola bilər. Lakin məscidin adı ilə dini xurafatın, kor-koranə itaətin, mövhumatın və elmdən uzaq düşüncənin yayılması tamam başqa məsələdir. Dinlə xurafatı, mənəviyyatla cəhaləti eyniləşdirmək olmaz.
Sovet dövrünün sonlarında Azərbaycanda cəmi 17 məscid fəaliyyət göstərdiyi halda, hazırda onların sayı təxminən 2500-ə yaxındır.
Bu baxımdan bir həqiqəti açıq söyləmək lazımdır: xalqımız üçün xurafat yayan məsciddən daha çox, təhsili, biliyi və elmi yayan məktəb lazımdır.
Çünki məktəb insana sual verməyi öyrədir. Sual verən insan isə eşitdiyi hər fikri həqiqət kimi qəbul etmir. O, araşdırır, müqayisə edir, sübut axtarır, düşünür və nəticə çıxarır. Elmi təfəkkürün əsas gücü də məhz bundadır.
Xurafat isə bunun əksinə olaraq insanı hazır cavablarla kifayətlənməyə, səbəbləri araşdırmamağa, hadisələri möcüzə və fövqəltəbii qüvvələrlə izah etməyə sövq edə bilər. Cəmiyyətdə belə düşüncə geniş yayıldıqda insanın müstəqil düşünmək qabiliyyəti zəifləyir.
Məktəb insanın ağlını azad edir. Yaxşı məktəb uşağa yalnız oxumağı, yazmağı, riyaziyyatı və digər fənləri öyrətmir. O, uşağa düşünməyi, arqument qurmağı, faktla fərziyyəni ayırmağı, başqasının fikrinə hörmət etməyi və öz fikrini əsaslandırmağı öyrədir.
İnkişaf etmiş cəmiyyətlərin təcrübəsi göstərir ki, elmə, təhsilə və tənqidi düşüncəyə verilən dəyər nə qədər yüksəkdirsə, həmin cəmiyyətin sosial və iqtisadi inkişaf imkanları da bir o qədər geniş olur.
Bu gün dünyada texnologiya sürətlə inkişaf edir. Süni intellekt, kosmik tədqiqatlar, genetika, tibb, mühəndislik və rəqəmsal texnologiyalar insan həyatını kökündən dəyişdirir. Belə bir dövrdə uşaqlarımıza gələcəyin problemlərini xurafatla deyil, biliklə həll etməyi öyrətməliyik.
Əgər bir kənddə yeni məktəb tikmək əvəzinə yalnız dini obyektlərin sayını artırmaqla kifayətləniriksə, gələcəyimiz haqqında ciddi düşünməliyik. Bir xalqın ən böyük sərvəti onun ibadət yerlərinin sayı deyil, savadlı, düşünən, peşəkar və yaradıcı insanlarının sayıdır.
Məscid də, məktəb də cəmiyyətin həyatında öz yerinə malik ola bilər. Amma onların funksiyalarını qarışdırmaq olmaz. Məktəbin əsas vəzifəsi bilik və təhsil vermək, elmi dünyagörüş formalaşdırmaqdır. Dini məkanın vəzifəsi isə insanların dini-mənəvi ehtiyaclarına xidmət etməkdir. Məktəbi xurafatın, məscidi isə elmi təhsilin alternativi kimi təqdim etmək düzgün deyil.
Əslində dindar insanla elmli insan anlayışları da bir-birinə zidd deyil. Problem dində deyil, xurafatdadır; inancda deyil, cəhalətin inanc adı ilə müdafiə edilməsindədir.
Ona görə də cəmiyyət olaraq əsas sualımız belə olmalıdır:
Biz gələcək nəsilə nə miras qoyacağıq — qorxu və xurafat, yoxsa bilik və düşüncə? Məncə, cavab aydındır.
Bizim kəndlərimizdə, şəhərlərimizdə daha yaxşı məktəblər, kitabxanalar, laboratoriyalar, elm və təhsil mərkəzləri çoxalmalıdır. Uşaqlarımızın əlində yalnız dini vəsait deyil, dünya elminin ən yaxşı kitabları da olmalıdır. Onlara yalnız inanmaq yox, araşdırmaq və düşünmək də öyrədilməlidir.
Çünki xurafat insanı keçmişin qaranlığında saxlayır, təhsil isə gələcəyə aparır.
Xalqın gələcəyini məhz məktəbdə yetişən nəsil müəyyən edir. Müəllim, alim, həkim, mühəndis, hüquqşünas, proqramçı, tədqiqatçı və digər peşə sahibləri cəmiyyətin real inkişaf gücüdür.
Buna görə də məktəbə qoyulan hər sərmayə əslində xalqın gələcəyinə qoyulan sərmayədir.
Bizə daha çox düşünən insan lazımdır. Daha çox bilən insan. Daha çox oxuyan və araşdıran insan. Bunun ən doğru ünvanlarından biri məktəbdir.
“Şərurlu İsfəndiyar” kimi tanınan İsfəndiyar Axundovun məsciddən öncə məktəb fikri həqiqətdir. Çünki xurafatın deyil, biliyin yayıldığı məktəblər xalqın ən böyük gələcək layihəsidir.
Ədalət Abdinov
0 Комментарии