Qatır Məmməd ruhu yaşayır!

Azərbaycanda sovet hakimiyyəti uğrunda fəal mübariz, kəndli hərəkatı rəhbəri, xalq qəhrəmanı Qatır Məmməd – Məmmədov Məmməd Əli oğlu 1887-ci ildə Gəncə (Yelizavetpol) quberniyasının Goranboy-Əhmədli kəndində anadan olmuşdur.

Qatır Məmməd Gəncədə sənət məktəbinə daxil olmuş, inqilabi hərəkatda iştirakına görə 1905-ci ildə məktəbdən çıxarılmışdır. O, 1907-ci ildə Goranboy-Əhmədlidə kəndli çıxışı zamanı mülkədarlardan birini öldürmüş və qaçaq düşmüşdü.

1909-cu ildə bəylərə və çar hakimiyyətinə qarşı silahlı mübarizə apardığı üçün həbs olunub. İrkutsk quberniyasına sürgün edilir. Lakin yolda ikən qaçır. Azərbaycana qayıdan Qatır Məmməd mübarizəsini davam etdirir.

1914-cü ildə Qatır Məmməd yenidən həbs edilərək 10 il müddətinə İrkutsk quberniyasına sürgün olunur. O, sürgündə bolşeviklərə yaxınlaşır. Sürgün illəri Qatır Məmmədin dünyagörüşünü inkişaf etdirir, onu inqilabçı kimi mətinləşdirir.

Fevral burjua – demokratik inqilabından (1917) sonra Azərbaycana qayıdan Qatır Məmməd yenidən kəndli hərəkatına başçılıq edir. O, Bakı bolşevikləri ilə əlaqə saxlamış, dəfələrlə M.Əzizbəyov və Bakı kommunnasının digər rəhbərləri ilə görüşmüş, onlardan təlimat almışdı.

Müsavatçıların və xarici müdaxiləçilərin hökmranlığı dövründə Qatır Məmmədin başçılıq etdiyi kəndli dəstələrinin mübarizəsi daha geniş hal almış, Qatır Məmmədlə bolşevik təşkilatları arasında sıx əlaqə yaranmışdı. RK(b)P Gəncə Komitəsi ilə Qatır Məmmədin dəstəsi arasında xüsusi rabitəçi fəaliyyət göstərirdi. 1919-cu ilin yayında Qatır Məmmədin dəstəsinin ehtiyacları üçün pul vəsaiti göndərilmişdi.

Musavat hökumətinin hərbi naziri Fətəli xan Xoyskinin başçılığı ilə Bakıdan Gəncəbasara göndərilən 300 seçmə qoşun dəstəsinə Qatır Məmməd ağır zərbə endirmişdi.

1919-cu ildə Qatır Məmmədin silahlı dəstəsi Gəncə qəzasında xalqa zülm edən Məmmədxanbəyov, Zülqədərov, Adıgözəlov və başqa  iri torpaq sahiblərinin mülklərini dağıtmış, dəmir yolunda hərəkəti pozmuşdu. Kürün sağ sahilində  Qaraqovaq kəndində onun dəstəsi  müsavatçılar tərəfindən mühasirəyə alınmışdı. 18 sentyabr 1919-cu uldə Qatır Məmməd xaincəsinə öldürülmüşdür. Görkəmli şair, dramaturq, Azərbaycanın əməkdar incəsənət xadimi Zeynal Xəlil “Qatır Məmməd” pyesini yazmışdır. 1974-cü ildə “Azərbaycanfilm” kinostudiyası “Qatır Məmməd” bədii filmini çəkmişdir.

Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasının Qasım İsmayılov rayonunda  (indiki Goranboy), Kirovabadda (indiki Gəncə) Qatır Məmmədə heykəl qoyulmuşdur.

                                                                            * * *

Bir vaxtlar qatır məmmədlərin döyüşdüyü qurluş eybəcərliyi, naqisliyi ilə yenidən peyda olub. Bu qurluşun məddahları – xanların, mülkədarların nəvə-nəticələri, ağalar, oliqarxlar haqqa meydan oxuyurlar. Güclü gücsüzü tapdalayır. Qanun pula baş əyir. Kapital hömranlıq edir.

Xalqın sərvətini talayan müxənnəslər, vəzifə səlahiyyətlərindən rüşvətxorluq, korrupsiya üçün arxayın istifadə edən üzü qara cənablar,  yadda çıxarmyın ki, qatır məmmədlər ölməyiblər. Sizlərdən haqq-hesab sorulacaq gün uzaqda deyil!..

                                                                                                                                        Ədalət Abdinov