Bunu başa düşmək üçün heç bir nəzəri hazırlıq da lazım deyil. Sadəcə ətrafa diqqətlə baxmaq və düşünmək kifayətdir. Məsələn, kapitalist ipotekasına baxaq. Bu gün Azərbaycanda yüzlərlə ailə ondan istifadə edir. Prinsip sadədir: sən 100 min manat dəyərində mənzil alırsan, 30 il ərzində hər ay ödəniş edirsən və nəticədə 200 min manat qaytarırsan. Bankirlərdən başqa, bu cür “riyaziyyat” kimə xoş gələ bilər? Üstəlik, əgər sən artıq 60 min manat ödəmisənsə, amma birdən işini itirib ödəyə bilmirsənsə, səni heç düşünmədən öz evindən qovurlar.
Sovet dövründə isə bir müəssisədə bir neçə il işləyən adam mənzili pulsuz alırdı. Tamamilə pulsuz! Bəs necə olur ki, sosializmdəki “pulsuz” pis sayılır, kapitalizmdəki “kreditlə” isə yaxşı?
Kapitalizm dövründə tikilən yeni çoxmənzilli binalara baxın. Onlar bir-birinə elə sıx tikilir ki, əsl qarışqa yuvasını xatırladır. Sanki biz geniş torpaqları, sonsuz düzənlikləri olan bir ölkədə yaşamırıq. Səbəb də aydındır: tikinti şirkəti minimum torpaq alır və onun üzərində maksimum sayda bina tikir ki, daha çox gəlir əldə etsin. Bu, kapitalizmin özüdür.
Sonra işsizlik məsələsi var. Müasir Azərbaycanda yüz minlərlə insan iş tapa bilmir və dolanışıqdan məhrum qalır. Halbuki işsizlik obyektiv zərurət deyil. Kapitalizm şəraitində o, maaşların artmasının qarşısını almaq və kapitalistlərin qazancını azaltmamaq üçün süni şəkildə yaradılır. Bu, açıq-aşkar riyakarlıq deyilmi?
Bunun məntiqi nəticəsi isə evsizlərdir. Küçədə sərxoş, cır-cındır içində, insan simasını itirmiş adamların uzanmasına baxmaq sizə normal gəlirmi? Hətta daşürəkli olsanız və onların əzabları sizə təsir etməsə belə, özünüz sizə biganə ola bilməz. Axı bu evsizlər sizin gəzdiyiniz parklarda yatır, sizin getdiyiniz mağazalara girir, insanlardan sədəqə dilənirlər.
Bütün evsizləri harasa yerləşdirmək olardı, amma bunun üçün işsizliyi aradan qaldırmaq lazım gələrdi. Bu isə kapitalistlərin mənfəətini azaldardı. Məhz buna görə evsizlər və yoxsullar kapital üçün lazımdır - onlar kapitalizmin təbii nəticəsidir. Hakimiyyət özü elə bir sistem qurur ki, evsizlər və kasıblar daim mövcud olsun.
Xatırlatmaq yerinə düşər ki, Sovet İttifaqında nə evsizlər var idi, nə də işsizlik.
İndi də qida məhsullarına baxaq. Mağazaların rəflərindəki genetik dəyişdirilmiş, dadı-doyumu olmayan “rezin” qidalar sizi qane edirmi? Məsələn, artıq sirr deyil ki, bu gün ətlik heyvanlara, balıqlara müxtəlif maddələr vurulur və onlar qısa müddətdə böyüyürlər. Halbuki təbii şəraitdə bu proses ən azı üç dəfə daha uzun çəkməlidir. Təsəvvür edin, bu nə cür ət olur? Biz əslində nə yeyirik? Amma kapital üçün insanların sağlamlığı əhəmiyyət daşımır. Onun üçün yeganə meyar qazancdır.
Televiziyada vaxtaşırı sanksiyaya məruz qalmış tonlarla ərzağın məhv edilməsi barədə “qürurla” danışırlar. Halbuki ölkədə milyonlarla insan yoxsulluq həddində yaşayır, sözün həqiqi mənasında ac qalır. Niyə bu məhsullarla onları doyurmurlar? Çünki bu, qiymətlərin düşməsinə və kapitalistin qazancının azalmasına səbəb olar. Odur ki, ərzaqlar məhv edilir, insanlar isə ac qalmaqda davam edir. Bu, istənilən kapitalist dövlətinin siyasətidir.
İctimai nəqliyyata da nəzər salaq. Məsələn, avtobusa minirsiniz, boş yerdə əyləşirsiniz və görürsünüz ki, dizləriniz qarşıdakı adamın dizlərinə dirənib. Bütün yol boyu bir-birinizə sıxılıb, narahat halda baxırsınız. Niyə? Çünki avtobusu istehsal edən sizin rahatlığınızı yox, maksimum gəliri düşünüb. Daha çox sərnişin yerləşdirmək üçün mümkün qədər çox oturacaq qoyub.
Eyni hal yeni marşrut avtobuslarında da var. Onların bir çoxunda oturmaq belə mümkün deyil, xüsusən boyunuz 1 metr 40 santimetrdən uzundursa. Hamı ayaqlarını qəribə vəziyyətdə saxlayaraq oturur. Nə fərqi var ki, marşrutun 90 faizində avtobus yarıboş gedir? Əsas odur ki, pik saatda iki nəfər artıq daşınsın və qazanc artsın. Kapitalist daha çox qazansın deyə, sən daim narahat vəziyyətdə oturmalı olursan.
Daha çox şey demək olar: geriləyən təhsil, məhv olan səhiyyə, televiziya vasitəsilə insanların bilərəkdən düşüncəsizləşdirilməsi və sair. Sadəcə ətrafa baxın. Kapitalizm xəstə bir cəmiyyətin sistemidir - burada yalnız bir neçə faiz insan yaxşı yaşayır, qalan hamı isə əziyyət çəkir.
Məni ən çox təəccübləndirən isə budur: ömrü boyu kreditlə alınmış balaca mənzildə yaşayan, başqa iş olmadığı üçün az maaşlı işdə çalışan və kapitalizmin bütün bu nəticələri ilə hər gün üzləşən insanlar axşamlar mətbəxdə oturub “amansız sovet sistemini” söyürlər. Kimə qarşı amansız idi o sistem? Oğurluq edənlərə, rüşvətxorlara, özəlləşdiricilərə və “effektiv menecerlərə” - bəli. Amma sənə yox!
İnsanlar qəribə varlıqlardır. Başımıza istənilən cəfəngiyyatı doldurmaq olar və biz ona inanarıq. Kapitalizmin bataqlığında boğula-boğula, ağır əzablar çəkə-çəkə yenə də sosializmi söyərik - halbuki orada nə bataqlıq vardı, nə də istismar.
İnkişaf etmiş kapitalizm bizimkindən daha səliqəli və gözəl görünə bilər, amma onun da eyni qüsurları var və bu qüsurlar getdikcə dərinləşir. Ona görə də “düzgün” və “səhv” kapitalizm haqqında danışmaq ciddi məsələ deyil. Kapitalizm hər zaman şərdir.
Ədalət Abdinov
0 Комментарии