2026–2035-ci illərdə Azərbaycan üçün 5 ən böyük təhlükə və 5 ən böyük fürsət müşahidə oluna bilər.
Təhlükələr özünü nədə göstərə bilər? Əvvəla, Ermənistanla qeyri-müəyyən sülh və yeni gərginlik riski mütləq nəzərə alınmalıdır. Çünki Ermənistanla münasibətlərdə uzunmüddətli hüquqi sülh sazişi olmazsa, “donmuş risk” qalacaq. Bu isə xarici güclərin müdaxiləsinə imkan yarada bilər; investisiya mühitinə mənfi təsir edər; hərbi xərcləri yüksək saxlayar. Davamlı qeyri-müəyyənlik ilk öncə iqtisadi inkişafı ləngidir.
Böyük güclərin “tərəf seç” təzyiqi qüvvədədir. ABŞ–Rusiya–Çin rəqabəti dərinləşərsə, Azərbaycan kimi ölkələrdən mövqe tələb oluna bilər. Bu kontekstdə Rusiya ilə təhlükəsizlik balansı; ABŞ və Avropa Birliyi ilə enerji və maliyyə əlaqələri; Iran ilə sərhəd sabitliyi eyni vaxtda qorunmalıdır. Balansın pozulması geosiyasi təcrid və ya təzyiq yarada bilər.
İran-İsrail qarşıdurmasının bölgəyə yayılması ehtimalı var. Iran ilə Israil arasında açıq qarşıdurma Cənubi Qafqaza təsir edə bilər. Azərbaycan üçün isə sərhəd təhlükəsizliyi, daxili sabitlik və xarici təzyiqlər kimi risklər yarada bilər.
Neft və qaz gəlirləri hələ də əsasdır. Bəs, enerjidən asılılığın davam etməsi nələrə səbəb ola bilər? Əgər qlobal qiymətlər düşərsə, alternativ enerji sürətlə yayılarsa və Avropa tələbi azaldarsa, iqtisadi şok riski yaranar. Diversifikasiya gecikərsə, büdcə həssas qalacaq.
Regional bloklaşma nəticəsində tranzit marşrutlarının dəyişməsi ehtimalı var. Əgər böyük güclər yeni alternativ yollar qurarsa və ya sanksiya mühiti sərtləşərsə, Azərbaycan üzərindən keçən dəhlizlər zəifləyə bilər.
Bəs, böyük fürsətlər hansılardır? Birincisi, Orta Dəhlizin yüksəlişi. Çin–Avropa ticarətində Rusiya marşrutu riskli olduqca, Azərbaycan əsas keçidə çevrilə bilər. Bu, ölkəni logistika mərkəzi, liman və dəmir yolu qovşağı, tranzit gəlirli iqtisadi modelə yaxınlaşdırır. Qeyd olunanlar neftdən sonrakı dövrün əsas strategiyası ola bilər.
Avropanın enerji təhlükəsizliyində rolun artması ilə əlaqədar Avropa Birliyi Rusiya qazından asılılığı azaltmağa çalışır. Bu isə Azərbaycan qazına tələbi artırır. Uzunmüddətli müqavilələr siyasi çəkini yüksəldir və büdcəyə sabit gəlir verir.
Türkiyə ilə strateji ittifaqın dərinləşməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.Turkiyə ilə hərbi-siyasi inteqrasiya Azərbaycanın əsas təhlükəsizlik dayağıdır. Bu ittifaq regional güc balansını dəyişir, diplomatik manevr imkanını artırır, iqtisadi inteqrasiyanı genişləndirir.
Orta Asiya ilə əlaqələrin genişlənməsinin böyük əhəmiyyəti var. Qazaxıstan, Özbəkistan və Türkmənistanla əməkdaşlıq Xəzər xətti üzrə güclənərsə, Azərbaycan türk dünyasının tranzit mərkəzinə çevrilə bilər, regional ticarətdə mərkəzi rol ala bilər.
Çoxvektorlu diplomatiyanın üstünlüyə çevrilməsi bizim üçün böyük əhəmiyyəti var. Azərbaycanın həm Qərb, həm Rusiya, həm də regional güclərlə danışa bilməsi onu “vasitəçi dövlət”ə çevirə bilər. Dünya bölündükcə neytral və çevik oyunçular daha qiymətli olur.
Strateji nəticə baxımından 2026–2035 –ci illər ərzində Azərbaycan üçün əsas seçim belədir: enerji asılı, riskli sərhəd dövləti olmaq və ya tranzit və diplomatik mərkəzə çevrilmək. Bunun açarı sülh müqaviləsində, Orta Dəhlizin sürətli inkişafında, iqtisadi diversifikasiyada və balanslı xarici siyasətdədir.
Ədalət Abdinov
0 Комментарии