Azərbaycan üçün ən real 3 ssenari

“Strateji xəritə” tərtib etsək, 2026–2035-ci illər arası Azərbaycan üçün ən real 3 ssenari var.

1.Optimist ssenari - Azərbaycan regional gücə çevrilir.

Şərtlər:

* Ermənistanla sülh müqaviləsi imzalanır;

* sərhədlər və kommunikasiya xətləri tam açılır;

* Rusiya regionda zəifləyir, amma aqressiv addımlar atmır;

* Avropa enerji müqavilələrini uzunmüddətli edir;

* Orta Dəhliz sürətlə inkişaf edir.

Nəticədə Azərbaycan:

* enerji ixracatçısından əlavə logistika və tranzit mərkəzinə çevrilir;

* Türkiyə ilə inteqrasiyanı artırır;

* Orta Asiya ilə iqtisadi bağları gücləndirir;

* regional siyasətdə “mərkəz ölkə” statusu alır.

Bu ssenaridə Azərbaycan Qafqazın “İsveçrəsi” olmasa da, Qafqazın əsas oyunçusu olur.

2.Orta ssenari - Balans siyasəti davam edir, gərginliklər tam bitmir

Şərtlər:

* Ermənistanla tam sülh yox, “nə müharibə, nə sülh” vəziyyəti qalır;

* Qərb-Rusiya qarşıdurması uzanır;

* İranla münasibətlər bəzən gərginləşir, bəzən normallaşır;

* Avropa qaz alır, amma həcm gözlənilən qədər artmır;

* Orta Dəhliz inkişaf edir, amma yavaş.

Nəticədə Azərbaycan:

* iqtisadiyyatını qismən diversifikasiya edir, amma yenə enerji əsas qalır;

* diplomatik manevr edir: həm Rusiya, həm Türkiyə, həm Avropa;

* regionda əsas söz sahibidir, amma daimi təzyiq altında qalır.

Bu ssenaridə Azərbaycan “oyunçudur”, amma “tam rahat oyunçu” deyil.

3.Pessimist ssenari - böyük regional böhran və təzyiq dövrü.

Bu ən təhlükəli variantdır, amma tam mümkünsüz deyil.

Şərtlər:

* Ermənistanla gərginlik yenidən alovlanır;

* İran-İsrail müharibəsi genişlənir və Cənubi Qafqaza təsir edir;

* Rusiya regionda mövqeyini itirdikcə daha sərt addımlar atır;

* ABŞ və Avropa bölgədə daha aktiv oyun qurmağa başlayır;

* Türkiyə-Rusiya-İran xəttində ciddi qarşıdurma yaranır.

Nəticədə Azərbaycan:

* geosiyasi savaşın “kəsişmə nöqtəsi”nə çevrilir;

* xarici təzyiqlər artır: “tərəf seç” tələb olunur;

* iqtisadiyyatda risklər yüksəlir;

* təhlükəsizlik xərcləri çoxalır;

* daxildə sosial gərginlik arta bilər.

Bu ssenaridə Azərbaycanın əsas məqsədi inkişaf yox, stabil qalmaq olur.

Hansı ssenari daha çox ehtimallıdır? Məncə, 2026–2035-ci illər üçün ən real tablo belədir:

60% — Orta ssenari;

25% — Optimist ssenari;

15% — Pessimist ssenari.

Çünki bölgə çox həssasdır, amma Azərbaycan geopolitik manevrdə kifayət qədər təcrübəlidir.

Azərbaycan üçün “qızıl strategiya” nədir? Əgər Azərbaycan ağıllı hərəkət etsə, ən yaxşı nəticəni verən xətt budur:

1. Türkiyə ilə ittifaqı maksimum gücləndirmək. Çünki bu, Azərbaycanın təhlükəsizlik “zəmanəti”dir.

2. Avropa ilə enerji sazişlərini uzunmüddətli etmək. Bu həm pul, həm siyasi dəstək verir.

3. Orta Dəhlizi dövlət prioritetinə çevirmək. Neft-qaz bir gün azalacaq, amma logistika uzunmüddətli gəlirdir.

4. İranla münasibətdə ehtiyatlı diplomatiya. Çünki İranla sərhəd sabitliyi Azərbaycanın “yumşaq qarnı”dır.

5. Ermənistan məsələsində maksimum siyasi nəticə. Çünki davamlı gərginlik bütün inkişafı əngəlləyir.

Ən vacib nəticə. Qlobal parçalanma dövründə Azərbaycan üçün əsas prinsip budur:

Dünya bölünürsə, Azərbaycan körpü olmalıdır, cəbhə yox. Əgər körpü rolunu qorusa, Azərbaycan bu dövrdən güclənərək çıxar. Əgər cəbhəyə çevrilsə, bütün resurslar təhlükəsizliyə gedər.

Ədalət Abdinov