Bu gün bizim üçün ən aktual məsələlərdən bir də odur ki, Azərbaycanda sosialist - kommunist ideyaları var, ancaq niyə güclü siyasi hərəkat ola bilmir?
Əvvəla siyasi mühit sərtdir: təşkilatlanma çətindir. Tarix boyu belə olmuşdur ki, sol ideologiya - xüsusən kommunizm adətən kütləvi təşkilatlanma, mitinqlər, həmkarlar ittifaqları, fəhlə şəbəkələri ilə güclənir.
Amma Azərbaycanda müstəqil siyasi təşkilatlanma çətinləşir. Küçə siyasəti və kütləvi mitinq ənənəsi zəifləyib. Partiyalar real təsir gücünə çevrilməkdə çətinlik çəkir. Bu da sol hərəkatın “kütləvi maşın”a çevrilməsini bloklayır.
Hökumətaltı təşkilat kimi həmkarlar ittifaqları burjua iqtidarına xidmət edir. Zəhmətkeşlərin mənafeyini müdafiə baxımında həmkarlar ittifaqları zəifdir, hətta çox kritik vəziyyətdə zəifdir!
Marksist və sosialist hərəkatların əsas dayağı həmişə fabriklər, zavodlar, həmkarlar ittifaqları və fəhlə sinfi olub.
Amma Azərbaycanda həmkarlar ittifaqları ya formal görünür, ya da real mübarizə aparan güc kimi tanınmır.
Sol hərəkat “fabrikdən küçəyə” çıxmayanda, sadəcə sosial şəbəkə müzakirəsi olaraq qalır.
Son 35 ildə burjua ideoloji daşıyıcıları "SSRİ travması" və “kommunizm qorxusu” icad edə biliblər.
Azərbaycan cəmiyyətində “kommunist” sözü çox vaxt belə qəbul olunur: repressiya, senzura, kasıblıq, Moskvadan asılılıq və milli kimliyin sıxılması.
Burjua ideoloqların uydurduqları bu cəfəngiyyat yaddaş kommunist ideologiyanı “yeni alternativ” yox, “köhnə geri dönüş” kimi göstərir. Ona görə kommunist hərəkatı emosional olaraq “minusla” başlayır.
Sol ideyalar var, amma lider və güclü təşkilat yoxdur. Azərbaycanda sosial ədalət istəyən çox adam var: maaş azdır, qiymətlər artır, sosial bərabərsizlik böyükdür, yırtıcı oliqarx təbəqə var, kəndlər boşalır, gənclər iş tapmır və s.
Yəni sol ideyalar üçün mühit hazırdır. Amma problem budur:
bu narazılıq sol partiyaya çevrilmir; liderlik yoxdur; təşkilati şəbəkə yoxdur; ideya var, struktur yoxdur.Bu, böyük boşluqdur.
Cəmiyyət daha çox “milli” və “dini” xəttə meyllidir. Dünyada da belədir: iqtisadi böhran olanda insanlar həmişə solçuluğa qaçmır. Bəzən daha çox: millətçilik, mühafizəkarlıq, dini kimlik və populist liderlər güclənir.
Azərbaycanda da narazılıq artanda, adamlar çox vaxt “sosializm” yox, “ədalətli rəhbər”, “güclü dövlət”, “vicdanlı məmur” kimi düşünür. Yəni sinfi şüur (fəhlə-burjua düşüncəsi) zəifdir.
Sol ideyalar “internet hərəkatı” kimi qalır. Hazırda Azərbaycanda sol ideyalar daha çox: Telegram kanalları; Facebook müzakirələri; gənc aktivist çevrələri və tələbə dairələri ətrafında görünür.
Bu isə real siyasətdə hələ güc deyil. Çünki hakimiyyətə gəlmək üçün: rayonlarda şəbəkə; real təşkilat; maliyyə resursu; kadr bazası və xalqla canlı təmas lazımdır.
Dövlət sosial siyasəti özü “sol boşluğu” qismən doldurur. Beləki, Azərbaycanda dövlət müəyyən sosial addımlar atır: pensiya sistemi; sosial yardım; subsidiyalar və dövlət sektorunda iş yerləri.
Bu, tam ideal olmasa da, bir çox adamı radikal sol mübarizədən çəkindirir. Yəni cəmiyyətin bir hissəsi deyir: “Onsuz da dövlətdən asılıyam, riskə girməyim.” Bu da sol hərəkatın kütləviləşməsini azaldır.
Etiraf edək ki, Azərbaycanda “sol” bəzən Qərb yönlü liberal müxalifətlə qarışır. Halbuki, sol hərəkat adətən anti-olqarxik və anti-kapitalist olur.
Amma Azərbaycanda müxalifətin bir hissəsi: liberal; bazar iqtisadiyyatına yaxın və Qərbyönlü olduğu üçün, “sol” alternativ ayrıca güclü xətt kimi formalaşmır.
Bir növ solçular “öz partiyasını qurmaq” yerinə ümumi müxalif dalğada əriməyə məcbur olur.
Nəticə olaraq qeyd edim ki:
Azərbaycanda sosialist ideyalar kommunist ideyalardan daha müasir və qəbulolunan görünür. Amma hər ikisi təşkilati və kütləvi gücə çevrilə bilmir. Əsas problem ideyada yox, təşkilatlanma və sosial baza çatışmazlığındadır.Ədalət Abdinov
0 Комментарии