Hazırda beynəlxalq kommunist və fəhlə partiyaların vəziyyəti regiondan-regiona ciddi şəkildə fərqlənir. Ümumilikdə isə 1991-ci ildə Sovet İttifaqı dağıldıqdan sonra klassik kommunist hərəkatı zəifləsə də, bəzi ölkələrdə ya hakimiyyətdədir, ya da müəyyən siyasi təsirə malikdir.
Hazırda dünyada kommunist ideologiyalı partiyaların hakimiyyətdə olduğu əsas ölkələr:
* Çin Xalq Respublikası – Çin Kommunist Partiyası dünyanın ən böyük və ən güclü kommunist partiyasıdır. İqtisadi model dövlət nəzarətli bazar sosializmi kimi xarakterizə olunur;
* Vyetnam – Vyetnam Kommunist Partiyası;
* Kuba – Kuba Kommunist Partiyası;
* Laos – Laos Xalq İnqilab Partiyası;
* Şimali Koreya – Koreya Fəhlə Partiyası.
Bu ölkələrdə kommunist partiyaları siyasi sistemin əsasını təşkil edir, lakin iqtisadi və siyasi modellər klassik marksist-leninçi modeldən fərqli şəkildə inkişaf edib.
Güclü, lakin hakimiyyətdə olmayan kommunist partiyaları da mövcuddur. Bəzi ölkələrdə kommunist partiyaları parlamentdə təmsil olunur və müəyyən ictimai dayağa malikdir:
* Rusiya – Rusiya Federasiyası Kommunist Partiyası hələ də əsas müxalifət qüvvələrindən biridir;
* Yunanıstan – Yunanıstan Kommunist Partiyası Avropada ən ideoloji sərt kommunist partiyalardan sayılır;
* Hindistan – Hindistan Kommunist Partiyası (Marksist) bəzi ştatlarda təsirlidir;
* Portuqaliya – Portuqaliya Kommunist Partiyası.
Avropada ümumi vəziyyət belədir ki, Şərqi Avropada sosialist sistemin süqutundan sonra kommunist partiyalar zəifləyib. Bir çox ölkədə onlar ya ad dəyişib (sosial-demokrat xəttə keçib), ya da marjinal siyasi qüvvəyə çevrilib. Məsələn:
* Almaniya – kommunist ənənə Die Linke vasitəsilə davam edir, lakin bu klassik kommunist partiya deyil;
* Fransa – Fransa Kommunist Partiyası əvvəlki gücünü itirib.
Latın Amerikasını nəzərdən keçirsək görərik ki, burada klassik kommunist partiyalardan çox sol-populist və sosialist hökumətlər güclüdür:
* Venesuela – Venesuela Vahid Sosialist Partiyası;
* Boliviya – Sosializm Uğrunda Hərəkat.
Beynəlxalq koordinasiyadan danışsaq, qeyd etməliyəm ki, kommunist və fəhlə partiyaları mütəmadi olaraq Beynəlxalq Kommunist və Fəhlə Partiyalarının Görüşlərində iştirak edirlər. Lakin bu qurum vahid mərkəzləşmiş təşkilat deyil.
Ümumi qiymətləndirmə belədir:
* Qlobal səviyyədə klassik kommunist hərəkatı əvvəlki kimi sistem dəyişdirici gücə malik deyil;
* Hakimiyyətdə olan partiyalar əsasən Asiyada yerləşir;
* Avropada və postsovet məkanında kommunist partiyaları zəifləmiş və ya sosial-demokratlaşmışdır;
* Sol ideyalar isə daha çox sosial-demokratiya, ekososializm və ya sol-populizm formasında yayılır.
Ədalət Abdinov
0 Комментарии