1980-ci illər SSRİ tarixində həm siyasi, həm də iqtisadi baxımdan mürəkkəb və dönüşlü bir dövr idi. Bu dövrdə dövlət idarəçiliyində mühüm rol oynayan fiqurlardan biri SSRİ Nazirlər Soveti sədrinin birinci müavini Heydər Əliyev, digəri isə SSRİ Nazirlər Sovetinin sədri Nikolay Rıjkov idi. Onların qarşılıqlı münasibətləri həm şəxsi peşəkarlıq, həm də dövlət idarəçiliyi çərçivəsində formalaşmışdı.
Siyasi kontekst və vəzifə bölgüsü baxımından qeyd edə bilərik ki,
1982-ci ildə Heydər Əliyev SSRİ rəhbərliyinə yüksələrək Nazirlər Soveti sədrinin birinci müavini təyin olundu. O, əsasən sənaye, nəqliyyat, energetika və sosial sahələrə nəzarət edirdi.
Nikolay Rıjkov isə 1985-ci ildə Nazirlər Sovetinin sədri (yəni faktiki baş nazir) oldu və ölkənin iqtisadi siyasətinə rəhbərlik edirdi. Bu dövrdə SSRİ-də islahatlar – xüsusilə “yenidənqurma” (perestroyka) siyasəti həyata keçirilirdi.
İşgüzar münasibətlərin xarakteri
Heydər Əliyev və Nikolay Rıjkov arasında münasibətlər əsasən işgüzar və institusional xarakter daşıyırdı. Onlar eyni idarəetmə sistemində çalışaraq iqtisadi qərarların hazırlanmasında birgə iştirak edir, böyük sənaye və infrastruktur layihələrini koordinasiya edir və
respublikalarda sosial-iqtisadi inkişaf məsələlərini müzakirə edirdilər.
Heydər Əliyev daha çox icraedici və təşkilatçı kimi tanınırdı, Rıjkov isə iqtisadi idarəetmədə sistemli yanaşmaya üstünlük verirdi. Onların işgüzar münasibətlərin xarakterini belə izah etmək olar ki, bu fərqli idarəetmə üslubları bəzən yanaşma fərqlərinə səbəb olsa da, açıq qarşıdurma kimi tarixə düşmüş ciddi konfliktlər qeydə alınmayıb.
Onların yenidənqurma dövründəki əməkdaşlığından danışarkən qeyd etmək lazımdır ki, Mixail Qorbaçov hakimiyyətə gəldikdən sonra SSRİ-də genişmiqyaslı islahatlar başladı. Bu prosesdə Rıjkov iqtisadi islahatların əsas icraçılarından biri idi. Əliyev isə praktiki həyata keçirmə və idarəetmə sahəsində mühüm rol oynayırdı.
Onların münasibətləri bu dövrdə daha çox dövlət maraqları çərçivəsində əməkdaşlığa əsaslanırdı. Lakin SSRİ daxilində artan iqtisadi çətinliklər və siyasi dəyişikliklər rəhbərlik daxilində fikir ayrılıqlarını qaçılmaz edirdi.
Tarixi mənbələr göstərir ki, Heydər Əliyev və Nikolay Rıjkov arasında münasibətlər rəqabətdən çox əməkdaşlığa əsaslanıb, şəxsi qarşıdurmadan uzaq olub və dövlət maraqları üzərində qurulub. Onların münasibətlərini məhz bu cür qiymətləndirmək olar.
Heydər Əliyev və Nikolay Rıjkov arasındakı münasibətlər SSRİ-nin son dövrlərində kollektiv rəhbərlik modelinin tipik nümunəsi idi. Onlar müxtəlif funksiyaları yerinə yetirsələr də, ümumi məqsəd – dövlətin idarə olunması və iqtisadi problemlərin həlli istiqamətində birgə fəaliyyət göstərirdilər. Bu münasibətlər həm sovet idarəetmə sisteminin xüsusiyyətlərini, həm də həmin dövrün siyasi reallıqlarını əks etdirir.
Onların hər ikisi SSRİ rəhbərliyində yüksək peşəkarlıq nümayiş etdirən siyasətçilər kimi yadda qalıb.
Ədalət Abdinov
0 Комментарии