“Daha çox çalış, varlanacaqsan.” Bu ifadə bizə uşaqlıqdan təlqin olunur: valideynlər, müəllimlər, rəhbərlər, biznes təlimçiləri tərəfindən. “Yaxşı işləsən, mükafat alacaqsan.” “Planı artıqlaması ilə yerinə yetirsən, səni yüksəldəcəklər.” “Milyonerlər sıfırdan başlayıblar, sadəcə çox işləyiblər.” Bu, xüsusilə 20 yaşında, güc və enerji ilə dolu olanda ümidverici səslənir.
Amma gəlin reallığa baxaq. Rəhbərinizin nə qədər qazandığını hesablayın. Sonra direktorun. Daha sonra biznes sahibinin. İndi isə xatırlayın: xadimə, kuryer, hambal, satıcı, müəllim, həkim nə qədər işləyir? Ən çox işləyən kimdir? Ən az qazanan kimdir? Onlardan hansı milyonçu olacaq? Heç biri.
Bu təsadüf deyil. Bu, kapitalizmin qanunauyğunluğudur. “Dürüst əmək insanı zəngin edir” mifi sadəcə səhv fikir deyil. Bu, ideoloji silahdır. Məqsəd odur ki, siz sual verməyəsiniz, maaş artımı tələb etməyəsiniz və əlavə dəyərin əslində hara getdiyini düşünməyəsiniz.
Kapitalizmdə sərvət necə yaranır? Sadə, amma sərt bir həqiqət var: kapitalizmdə sərvəti işləyən yox, zavoda, avadanlığa, torpağa, daşınmaz əmlaka, səhmlərə, patentlərə, brendə və istehsal vasitələrinə sahib olan qazanır. Fəhlə öz əmək gücünü satır. O, adətən yaşayış minimumundan bir qədər yüksək (bəzən isə daha aşağı) maaş alır. Onun əmək gücünün dəyərindən artıq istehsal etdiyi hər şeyi kapitalist mənimsəyir. Buna əlavə dəyər deyilir. Fəhlə nə qədər çox işləyirsə, kapitalist bir o qədər çox əlavə dəyər əldə edir. Amma fəhlənin maaşı buna uyğun artmır. Kapitalistin marağı budur ki, siz mümkün qədər çox işləyəsiniz və mümkün qədər az qazanasınız. Buna görə də “dürüst əmək” zənginliyə aparan yol deyil. Bu, başqasını zənginləşdirməyin yoludur.
Sadə hesablayaq: milyonçu olmaq üçün nə qədər işləmək lazımdır? Təsəvvür edin ki, siz zavodda işləyirsiniz. Maaşınız ayda 400 manat, ildə isə 4800 manatdır. 96.000 manat toplamaq üçün təxminən 20 il işləməli və yemədən, kirayə ödəmədən, müalicə olunmadan bir qəpik də xərcləməməlisiniz. Və ailəniz üçün mənzil alasınız. Reallıqda isə bu, demək olar ki, bütün ömür deməkdir. Üstəlik, xəstələnməmək, işsiz qalmamaq və böhran yaşamamaq şərti ilə.
İndi isə zavod sahibinə baxaq. O, dəzgah arxasında işləmir. Amma ona ayda 10 milyon manat xalis gəlir gətirən müəssisəyə sahibdir. İldə bu, 120 milyon manat edir. O, 9 aya dollar milyonçusu olur. Bunun üçün “dürüst işləməyə” ehtiyac yoxdur — onun yerinə fəhlələr işləyir.
Deməli, zəngin edən əmək yox, mülkiyyətdir. Fəhlə nə qədər ağır işləsə də, istehsal vasitələrinə sahib deyilsə, heç vaxt sahibkarı keçə bilməyəcək. Liberallar tez-tez “fəhlə milyonçular” nümunəsini göstərirlər — guya sıfırdan başlayıb çox işləyərək zəngin olan insanlar. Adətən bunlar:
* kiçik biznes sahibləri (başqası üçün yox, özləri üçün işləyənlər);
* top-menecerlər (maaş yox, mənfəətdən pay alanlar);
* bəxti gətirənlərdir (lotereya udanlar, miras alanlar, bitkoini vaxtında alanlar).
Amma siz adi muzdlu işçisinizsə, milyonçu olmaq şansınız demək olar ki, sıfırdır. Çünki sistem elə qurulub ki, siz yalnız əmək gücünüzü bərpa etməyə kifayət edəcək qədər qazanasınız. Bu, o demək deyil ki, aşağıdan yüksələn insanlar ümumiyyətlə yoxdur. Amma bu hallar statistik istisnadır — “sağ qalanın xətasıdır”. Böyük biznes sahibləri də zirvəyə yalnız dürüst əməklə çatmayıblar — lazım olan əlaqələr, uyğun zaman və ya kölgəli sxemlərdən istifadə ediblər. ABŞ-da məşhur bir ifadə var: “Birinci milyonumdan başqa hər milyonun hesabatını verə bilərəm.” Çünki ilk milyon adətən alın təri ilə qazanılmır. Sonrakı yüz milyonlar isə artıq ciddi əmək sərf etmədən özü gəlir gətirir.
Əgər fəhlələr çox maaş alsaydılar, pul yığar, işdən çıxar və öz bizneslərini qurardılar. Bu isə kapitalist üçün sərfəli deyil. Ona asılı, qorxmuş və maddi sıxıntı içində olan işçilər lazımdır.
Sovet İttifaqında kapitalist mənasında milyonerlər yox idi. Amma dürüst əmək insana ləyaqətli həyat verirdi. Fəhlə pulsuz mənzil, pulsuz təhsil, pulsuz tibbi xidmət, sanatoriyaya путёвка ala bilirdi. Maşın, mebel və istirahət üçün pul yığmaq mümkün idi. Sovet fəhlələri milyarder olmurdular, amma yoxsul da deyildilər. Onların əməyinə dəyər verilirdi. Sosial liftlər işləyirdi: dünənin fəhləsi zavod direktoru, akademik və ya nazir ola bilirdi.
Kapitalizmdə isə fəhlə zavod sahibi ola bilmir. Ən yaxşı halda orta səviyyəli menecer ola bilər. Tavan isə orta maaşdan 2–3 dəfə artıq qazancdır. Zavod sahibi isə dəzgaha toxunmadan yüzlərlə dəfə çox qazanır. Fərq zəhmətkeşlikdə deyil. Fərq istehsal vasitələrinə çıxışdadır.
Niyə siz heç vaxt “başqası üçün işləyərək” milyonçu olmayacaqsınız? Gəlin obyektiv səbəbləri sadalayaq:
1. Sizin maaşınız kapitalist üçün xərcdir. O, sizin rifahınızı yox, xərclərini minimuma endirməyə çalışacaq.
2. Əlavə dəyər sizə çatmır. Maaşınızdan artıq yaratdığınız hər şeyi kapitalist mənimsəyir.
3. İnflyasiya yığımlarınızı əridir. Siz ayda 10–20 min yığa bilərsiniz, amma illər sonra həmin pul dəyərsizləşəcək. Aktivlər isə (daşınmaz əmlak, səhmlər, biznes) bahalaşacaq.
4. Siz istehsal vasitələrinə sahib deyilsiniz. Əsas məsələ budur. Mənzil alsanız belə, zavod sahibi olmayacaqsınız.
Sistem elə qurulub ki, yalnız azlıq zəngin olsun. Vergilər, kreditlər, kirayə, xidmətlər — hər şey qazandığınızın demək olar hamısını xərcləməyiniz üçün tənzimlənib. Pul yığmaq çətindir. Yığsanız belə, böhran və ya inflyasiya onu məhv edə bilər.
“Bəs uğurlu nümunələr?” — deyə soruşa bilərsiniz. Azərbaycandakı hər hansı dollar milyonçusuna baxın. O nəyə sahibdir? Fabrikə, neft quyusuna, mağazalar şəbəkəsinə, torpağa, daşınmaz əmlaka, səhmlərə. O, muzdlu işçi deyil — sahibkardır. Ya sərvəti miras alıb, ya 1990-cı illərdə ucuz qiymətə əldə edib, ya da inzibati resurslardan istifadə edib. Zavodda və ya ofisdə gündə 12 saat işləməklə milyonçu olmaq demək olar ki, mümkün deyil. Çünki kapitalizm elə sistemdir ki, sərvət irsən ötürülür və kapitala sahib olanların əlində cəmlənir.
Bu mif kapitalistlərə sərf edir. Əgər fəhlələr “çox işləsəm zəngin olacağam” fikrinə inansalar:
* daha çox işləyəcəklər;
* maaş artımı tələb etməyəcəklər;
* sərvətin bölüşdürülməsi barədə sual verməyəcəklər.
“Fəhlə milyonçu” mifi həmin o kökədir. Sizi daha sürətli qaçmağa və bu çarxdan düşməməyə məcbur edir.
SSRİ-də bu mif işləmirdi. Çünki istehsal vasitələri üzərində xüsusi mülkiyyət yox idi. Sərvət bir qrup oliqarxın əlində cəmlənmirdi. İnsanlar təxminən eyni səviyyədə yaşayırdılar və dürüst əmək həqiqətən hörmət və sosial status qazandırırdı, qeyri-müəyyən gələcəkdə varlanmaq vədi yox.
Əgər siz muzdlu işləyərək zəngin olmaq istəyirsinizsə — sistem buna imkan verməyəcək.
İndi nə etmək lazımdır?
Ədalət Abdinov
0 Комментарии