Kapitalizmin ideoloqları bazar iqtisadiyyatını ən səmərəli iqtisadi model kimi təqdim etməkdən yorulmurlar və bu mövqelərini çoxsaylı miflərlə əsaslandırmağa çalışırlar.
Bu miflərin birincisi və ən geniş yayılmışı sərbəst bazarın cəmiyyətin resurslarını ən məhsuldar şəkildə bölüşdürdüyü barədə iddiadır. Əslində isə kapitalist model istehsal vasitələrinə sahib olan məhdud bir qrup şəxsin varlanmasına xidmət edir. Müntəzəm olaraq baş verən ifrat istehsal böhranları zamanı məhsullar məhv edilir, qiymətlər artır, insanların böyük əksəriyyəti isə işini və ailəsini dolandırmaq imkanını itirir.
İkinci təlqin edilən yanlış fikir bazar iqtisadiyyatının azadlıq olduğu iddiasıdır. Lakin əslində bu model çərçivəsində fəhlə sinfinin seçimi çox məhduddur: ya öz əməyini satmalı, ya da aclıq təhlükəsi ilə üzləşməlidir. Məhz buna görə də bu gün planetin milyardlarla sakini yoxsulluq və amansız istismar şəraitində yaşayır.
Həmçinin tez-tez eşidilən fikirlərdən biri də kapitalistin mənfəətinin riskə görə verilən mükafat olmasıdır. Reallıqda isə inkişaf etmiş kapitalist istehsal şəraitində sahibkar nə maddi nemətlərin yaradılması prosesinə öz əməyini sərf edir, nə də əksər hallarda müəssisənin idarə olunması ilə məşğul olur; bunun üçün menecerlər işə götürür. Nəticədə kapitalistlərin mənfəətinin əsas mənbəyi investisiya riskinə görə mükafat deyil, fəhlə sinfinin ödənilməmiş əməyidir.
Növbəti mifə görə bazar iqtisadiyyatı inkişaf yoludur. Bu fikir sərbəst bazarın özünü tənzimləmə qabiliyyətinə malik olması arqumenti ilə əsaslandırılır. Lakin gerçəklikdə bu sistemin hər bir iştirakçısının inkişafı digər, daha təsirli iştirakçılardan asılıdır. Məsələn, hər hansı bir ölkə dünya kapitalizmi sistemində asılı mövqe tutursa, orada nə həqiqi sərbəst bazardan, nə də özünü tənzimləyən iqtisadiyyatdan söhbət gedə bilər.
Bundan əlavə, bazar iqtisadiyyatı bəşəriyyətin inkişafının mühərrikindən çox, onun qarşısını alan amilə çevrilir. Kapitalistlərə mənfəət gətirməyən elmi kəşflər və texnoloji sıçrayışlar sərfəli hesab edilmir.
Və nəhayət, bazar iqtisadiyyatına alternativ olmadığı barədə iddia da həqiqətə uyğun deyil. Belə bir alternativ mövcuddur. Kapitalistlərin bu qədər nifrət etdiyi sosializm fəhlə sinfini istismarçıların boyunduruğundan azad edə və cəmiyyətə vaxtilə Sovet İttifaqı vətəndaşlarının malik olduqları hüquq və təminatları verə bilərdi: işləmək hüququ, pensiya təminatı, pulsuz təhsil və səhiyyə. Bununla yanaşı, planlı iqtisadiyyat və istehsal vasitələri üzərində ictimai mülkiyyət böhranlar silsiləsinin və dünya əhalisinin böyük hissəsinin davamlı yoxsullaşmasının qarşısını ala bilərdi.
Ədalət Abdinov
0 Комментарии