Cəmiyyətə müxtəlif yollarla xidmət etmək olar. Təbiət qanunlarını kəşf edən, onları bəşəriyyət üçün formalaşdıran və bunun sayəsində insanların həyatını yaxşılaşdıran alim cəmiyyətə xidmət edir. Əvvəlki nəsillərin təcrübəsini yeni nəslə ötürən müəllim, gənclərin tərbiyəçisi cəmiyyətə xidmət edir. İnsanların sağlamlığını və həyatını qoruyan həkim cəmiyyətə xidmət edir. İncəsənət vasitəsilə insanın mənəvi aləmini ucaldan aktyor, rəssam və şair də cəmiyyətə xidmət edir.
Lakin cəmiyyətə xidmətin daha bir növü də vardır – həyatını sosial ədalətsizliyə qarşı mübarizəyə, ədalətsiz ictimai quruluşun devrilməsi uğrunda mübarizəyə həsr edən insanın xidməti. Bu, inqilabçının xidmətidir. İnsan cəmiyyəti ədalətsiz əsaslar üzərində qurulduğu, dünyada zülm və istismar mövcud olduğu müddətdə inqilabçının xidməti bütün digər xidmət növlərindən daha böyük, daha ali və daha gözəl olacaqdır.
Bəs nə üçün inqilabçının xidməti bütün digərlərindən üstündür? Axı alim də, müəllim də, həkim də, aktyor da, rəssam da insanların həyatını yaxşılaşdırmaq üçün çalışırlar. Elə isə nə üçün inqilabçının xidməti onların hamısından yüksək hesab olunur?
Çünki ədalətsiz əsaslar üzərində qurulmuş cəmiyyətdə sadalanan insanların zəhməti əksər hallarda hədər gedir, öz məqsədinə çatmır. Onların fəaliyyəti cəmiyyəti daha yaxşı, insanları isə daha xoşbəxt etmir. Çünki onların əməyinin bəhrələrindən yalnız cəmiyyətin cüzi bir hissəsi – imtiyazlı azlıq istifadə edə bilir, böyük əksəriyyət isə bundan məhrum qalır.
Bu, bütün sinifli cəmiyyətlərdə belə olmuşdur. Quldarlıq cəmiyyətində təhsil, elm və incəsənət yalnız quldarların sərvəti idi. Feodal cəmiyyətində yalnız feodal aristokratiyası və zadəganlar təhsil almaq, elmlə və incəsənətlə məşğul olmaq imkanına malik idilər. Müasir kapitalist cəmiyyətində də vəziyyət eyni mahiyyət daşıyır. Keyfiyyətli təhsil və keyfiyyətli tibbi xidmət əsasən varlı təbəqə üçün əlçatandır və yalnız imkanlı sinfin nümayəndələri elmlə və incəsənətlə ciddi şəkildə məşğul olmaq imkanı əldə edirlər.
Beləliklə, ədalətsiz sinifli cəmiyyətdə alimlərin, müəllimlərin və incəsənət xadimlərinin fəaliyyəti cəmiyyətin böyük əksəriyyətinə fayda vermir. Əməyin bəhrələri ya ümumiyyətlə onlara çatmır, ya da yalnız cüzi hissəsi çatır. Alimlər, müəllimlər, həkimlər, aktyorlar və şairlər böyük nailiyyətlər əldə etsələr də, zəhmətkeş insanların əksəriyyəti yenə də təhsildən, tibbdən, elmdən və incəsənətdən kənarda qalır, yoxsul və mənəvi cəhətdən kasıb həyat sürür. İncəsənət xadimlərinin yaratdıqları gözəl mənəvi nümunələrə baxmayaraq, cəmiyyət yenə də "insan insanın qurdudur" prinsipi ilə yaşayır, ən çirkin mənəvi qüsurlar hökm sürür və ən ağır cinayətlər baş verir.
Bu vəziyyəti dəyişdirmək, alimlərin, həkimlərin, müəllimlərin, yazıçıların, rəssamların və şairlərin əməyini bütün cəmiyyət üçün faydalı etmək üçün sosial ədalətsizliyə son qoymaq lazımdır. Məhz bununla inqilabçı məşğul olur. O, bütün bəlaların mənbəyinə – sosial ədalətsizliyə zərbə endirir. Sosial ədalətsizlik cəmiyyətin bütün əzab və faciələrinin dayandığı təməldir. İnqilabçı isə ictimai şərin məhz həmin təməlini dağıtmağa çalışır.
İnqilabçıdan başqa digər ictimai xidmət sahiblərinin hamısı müəyyən mənada ikiüzlülük edirlər. Onlar cəmiyyətin rifahı naminə çalışdıqlarını bəyan edir və buna səmimi şəkildə inanırlar. Lakin eyni zamanda cəmiyyətdə mövcud olan böyük sosial şəri – istər quldarlığı, istər təhkimçiliyi, istərsə də kapitalist istismarını – görsələr də, ona qarşı üsyan etmirlər, onunla barışır, ona uyğunlaşırlar. Bəziləri isə hətta bu sistemdən müəyyən faydalar əldə edirlər. Onlar imtiyazlarını, rifahlarını və nüfuzlarını itirməmək üçün sosial şərə qarşı çıxmırlar. Beləliklə, inqilabçıdan fərqli olaraq, digərlərini çox vaxt qorxu və şəxsi maraq idarə edir və bu səbəbdən onlar ictimai ədalətsizliklə barışırlar.
Yalnız inqilabçı ikiüzlü davranmır və sosial şərə uyğunlaşmır. O, ona meydan oxuyur, ona qarşı müharibə elan edir. O, ədalətsiz ictimai quruluşun verdiyi və ya verə biləcəyi imtiyazları itirməkdən qorxmur. Həmçinin həmin imtiyazlardan istifadə edən və sosial ədalətsizliyi öz rifahının mənbəyi hesab edən insanların qəzəbindən də çəkinmir.
İnqilabçı həmişə qəhrəmandır. Alim, müəllim, həkim, şair və yazıçı da qəhrəman ola bilər. Tarix öz elmi, şagirdləri və ya xəstələri naminə həyatını fəda etmiş alimləri, müəllimləri və həkimləri tanıyır. Lakin alim də, müəllim də, həkim də adi, qayğısız bir həyat sürən insan ola bilər. İnqilabçı isə belə ola bilməz. O, şüurlu şəkildə onu böyük ehtimalla ölümə aparacaq yolu seçir və həmin yolla irəliləyir.
İnqilabçı yalnız xüsusi insanlardan çıxır – ən yaxşıların ən yaxşılarından. Sosial şəri hamı görür. Lakin insanların əksəriyyəti mənəvi və intellektual tənbəllik səbəbindən onu adət-ənənə, din və ya qəbul olunmuş ictimai qaydalarla haqq qazandırmağa və ona alışmağa meyllidir. Yalnız daha çox düşünən, özünə qarşı daha vicdanlı və ədalətsizliyə qarşı daha həssas insanlar ümumi stereotipləri aşaraq sosial ədalətsizliyi, zülmü və istismarı şər adlandıra bilirlər.
Ancaq sosial şəri dərk edənlərin də hamısı ona qarşı mübarizəyə qalxmağa və həyatını bu mübarizəyə həsr etməyə qərar vermir. Onların əksəriyyəti bununla kifayətlənir. Onlar yalnız ədalətsizliyin ən iyrənc təzahürlərindən narahat olur, bəzən mövcud qaydaları tənqid edirlər. Lakin sosial şərin aradan qaldırılması məsuliyyətini öz üzərlərinə götürmürlər. Ən yaxşı halda ümid edirlər ki, nə vaxtsa, hansısa yolla bu şər zəifləyəcək.
İnqilabçı isə belə passiv insanlardan bununla fərqlənir ki, o, sosial ədalətsizliyin aradan qaldırılmasını öz şəxsi işi hesab edir. O, şərin öz-özünə yox olacağını və ya başqasının onu məhv edəcəyini gözləmir. O, özü bu işə başlayır və bunu həyatının mənasına çevirir.
"Mən sosial şəri, ədalətsizliyi, zülmü və istismarı görürəm – deyir inqilabçı. – Bunlara görə insanlar əzab çəkir, alçaldılır, tapdalanır və mənəvi cəhətdən şikəst edilirlər. Belə olmamalıdır. Ədalətsizlik məhv edilməlidir. Və bunu məhz mən etməliyəm. Mən ədalətsizliyi aradan qaldırmalıyam. Bunun üçün ölməli olsam belə, bunu edəcəyəm."
İnqilabçının özünüdərki məhz budur. Belə insanlar xüsusi insanlardır və onların sayı çox deyil. Lakin onlar həmişə olublar və həmişə də olacaqlar. Ədalətsizliyə alışan, onu görməzliyə vuran, yaxud onu görsə də onunla barışan insanların arasında həmişə elələri də olacaq ki, nə ədalətsizliyə bəraət qazandıra, nə də onunla barışa biləcəklər. Onlar nə başqasının nə vaxtsa bu mübarizəyə başlayacağını gözləyəcək, nə də buna ümid edəcəklər. Onlar bu vəzifəni öz üzərlərinə götürəcək, dərhal, elə həmin andan mübarizəyə başlayacaqlar.
Belə insanlar olub, var və olacaq. Onlar çoxlarını qıcıqlandırır, narahat edir. Sinifli cəmiyyətin sahibləri onları öz hakimiyyətlərinə təhlükə hesab etdikləri üçün onlara nifrət edirlər. Adi məişət adamları onları öz mənəvi rahatlıqlarına təhlükə saydıqları üçün sevmirlər. Ədalətsizliyi anlayıb onunla barışanlar isə inqilabçıya ona görə nifrət edirlər ki, o, onların kiçikliyini və qorxaqlığını canlı şəkildə ifşa edir.
Lakin bütün bu nifrətə baxmayaraq, inqilabçılar həmişə insanların ən yaxşıları olublar və olacaqlar. Onlar gələcəyə ilk addımı atan, ora yol açan və bəşəriyyəti öz arxalarınca aparan insanlardır.
Ədalət Abdinov
0 Комментарии