Müəllim uşağa sual verməyi, araşdırmağı, düşünməyi, sübut axtarmağı öyrədir. O, şagirdin qarşısında dünyanın qapılarını açır. Riyaziyyatdan tarixə, biologiyadan fizikaya, ədəbiyyatdan texnologiyaya qədər insan biliyinin yaratdığı böyük xəzinəyə aparan yolu göstərir.
Xurafatçı din təbliğatçısı isə əksinə, insanı çox vaxt sual verməkdən çəkindirir. Hadisələrin səbəbini araşdırmaq əvəzinə onları möcüzə, sirli qüvvə və fövqəltəbii səbəblərlə izah edir. Belə düşüncə insanın öz ağlına və biliyinə deyil, hazır hökmlərə bağlanmasına gətirib çıxara bilər.
Burada mühüm bir fərqi vurğulamaq lazımdır: dindar olmaqla xurafatçı olmaq eyni şey deyil. Dini inanca hörmət etmək başqa, cəhaləti və mövhumatı din adı altında yaymaq tamam başqadır.
Müəllim insanın zehnini azad edir. Əsl müəllim şagirdinə demir ki, "mən belə deyirəmsə, deməli, doğrudur". Əksinə, deyir: "Araşdır. Oxu. Müqayisə et. Sual ver. Sübut tap. Sonra nəticə çıxar."
Elmin təməli də budur. Müəllim şagirdə hazır düşüncə verməkdən daha çox, düşünmək qabiliyyəti qazandırır. Ona görə müəllimin yetişdirdiyi insan yalnız bu gün üçün deyil, gələcək üçün də faydalıdır.
Bir müəllim bir sinifdə onlarla uşağın həyatına toxunur. O uşaqların içərisindən sabah alim, həkim, mühəndis, hüquqşünas, yazıçı, proqramçı, müəllim və ölkənin digər sahələrində çalışan mütəxəssislər çıxır. Deməli, müəllim əslində təkcə dərs keçmir — cəmiyyətin gələcəyini yetişdirir.
Cəhalət insanın ən böyük düşmənidir. Tarix boyu xalqların inkişafını ləngidən ən böyük problemlərdən biri cəhalət olub. İnsan bilmədiyi hadisədən qorxa bilər. Səbəbini anlamadığı hadisəyə mistik məna verə bilər. Araşdırmadığı fikrə kor-koranə inana bilər. Təhsil isə bu qaranlığı aradan qaldırır.
Məktəb uşağa öyrədir ki, ildırımın səbəbini qorxulu əfsanələrdə deyil, təbiət hadisələrində axtarmaq lazımdır. Xəstəliyin müalicəsini mövhumatda deyil, tibbdə axtarmaq lazımdır. Kənd təsərrüfatında məhsuldarlığı artırmaq üçün falçıya deyil, aqronoma və elmi biliklərə müraciət etmək lazımdır. Çünki elm insanı reallıqla üz-üzə qoyur.
Bir xalqın ən böyük məbədi məktəb olmalıdır. Biz gələcək nəsil üçün hansı binaları tikdiyimizdən daha çox, onların içində nə öyrədildiyinə diqqət etməliyik.
Məktəblərimiz müasir laboratoriyalarla, kitabxanalarla, kompüterlərlə, təcrübəli müəllimlərlə təmin olunmalıdır. Uşaqlarımızın qarşısında dünyanın ən böyük alimlərinin əsərləri, müasir elmin nailiyyətləri dayanmalıdır. Çünki XXI əsrdə xalqlar yalnız təbii sərvətlərlə deyil, biliklə rəqabət aparırlar.
Neft tükənə bilər. Qaz tükənə bilər. Maddi sərvətlər azala bilər. Amma elmə yiyələnmiş, düşünməyi bacaran insan yeni sərvət yarada bilər.
Molla ilə müəllimin fərqi çox böyükdür. Əgər din xadimi insanlara mənəvi dəyərlər, əxlaq, mərhəmət, vicdan və yaxşılıq aşılayırsa, onun cəmiyyətdə öz yeri var. Amma din pərdəsi altında insanları cəhalətə, mövhumata, xurafata və kor-koranə itaətə çağıran təbliğat başqa məsələdir.
Müəllimin vəzifəsi isə insanın ağlını, biliyini və dünyagörüşünü inkişaf etdirməkdir. Buna görə də onları eyniləşdirmək olmaz.
Molla inanc sahəsində danışa bilər, müəllim isə bilik sahəsində yetişdirir. Biri insana "inan" deyə bilər. Digəri isə "araşdır və öyrən" deyir. Müasir cəmiyyətin inkişafı üçün ikinci yanaşmaya daha çox ehtiyac var.
Biz uşaqlarımıza hansı gələcəyi hazırlayırıq? Bu gün qarşımızda seçim əslində çox sadədir.
Uşaqlarımıza dünyanı qorxu, mövhumat və xurafat prizmasından göstərmək istəyirik, yoxsa onlara dünyanın necə işlədiyini öyrətmək?
Onları sual verməyə təşviq edəcəyik, yoxsa sual verməyi hörmətsizlik hesab edəcəyik?
Onlara "belədir, çünki belə deyilib" deyəcəyik, yoxsa "bunun elmi sübutu nədir?" sualını verməyi öyrədəcəyik?
Məncə, xalqımızın gələcəyi üçün cavab aydındır. Bizə cəhalətin təbliğatçısından çox, elmin müəllimi lazımdır. Bizə qorxudan deyil, bilikdən güc alan nəsil lazımdır. Bizə əzbər hökmləri təkrarlayan deyil, düşünən, araşdıran və yaradan insanlar lazımdır.
Və belə insanların yetişdiyi ən mühüm məkan məktəbdir. Ona görə də məktəbə verilən hər bir manat, müəllimə göstərilən hər bir hörmət, uşağın oxumasına yaradılan hər bir imkan əslində xalqın gələcəyinə qoyulan sərmayədir.
Müəllim əlinə təbaşir götürüb lövhənin qarşısına keçəndə yalnız dərs demir. O, bir nəslin zehnində gələcəyin təməlini qoyur.
Cəhalətin kölgəsi nə qədər böyük olsa da, onu dağıdan işıq birdir: Təhsil!
Xurafatın qarşısında ən güclü silah — məktəb, müəllim və elmdir.
Ədalət Abdinov
0 Комментарии