İCTİMAİ FİKİR TARİXİMİZİN MƏŞƏLİ

                                                           Ədalət Abdinov,

                                    “Kommunist” internet qəzetinin baş redaktoru

Karl Marks adlı insanın həyatdan köçdüyü gündən 135 ildən çox vaxt keçmişdir. Bu 135 ildə faciəli sarsıntılar, inqilabi fırtınalar, bəşəriyyətin müqəddaratında əsasl dəyişikliklər baş vermişdir. Ötən 135 ildə çox-çox fəlsəfi konsepsiyalar, sosial nəzəriyyələr, siyasi doktrinalar alt-üst olmuşdur. Ancaq marksizmin üstün mövqeyi, ictimai inkişafa təsiri getdikcə daha da artmaqdadır. Zaman keçdikcə, Marksın həyat rəşadətinin mənası və vüsəti daha da aydın olur.

Cəmiyyəti ədalətli şəkildə yenidən qurmaq, istismardan, zülmdən, maddi və mənəvi yoxsulluqdan xilas olmaq üçün insanlar min illər boyu yollar axtarmışlar. Görkəmli mütəfəkkirlər ömürlərini bu axtarışa həsr etmişlər. Xalq səadəti uğrunda çarpışan mübarizlər nəsilbənəsil bu məqsəd yolunda öz həyatlarını qurban vermişlər. Lakin ilk dəfə məhz Marksın nəhəng fəaliyyətində böyük alimin əməyi kütlələrin inqilabi hərəkatının rəhbər və təşkilatçısının fədakar mübariz praktikası ilə qovuşmuşdur.

Marks haqlı olaraq klassik alman fəlsəfəsində, ingilis siyasi iqtisadında, fransız utopik sosializmində ən yaxşı nə varsa hamısının varisi sayılır. Lakin Marks onların nailiyyətlərini tənqidi surətdə yenidın işləyərək xeyli irəli getmişdir. Ən əvvəl, ona görə ki, özünün dahiyanə dərinlik və sadəliklə ifadə etdiyi bir məsələnin həllinə girişmişdir: “Filosoflar dünyanı ancaq müxtəlif şəkildə izah etmişlər, mətləb isə onu dəyişdirməkdən ibarətdir” (K.Marks və F.Engels. Seçilmiş əsərləri. Üç cilddə. 1-ci cild,  Azərnəşr, 1978, səh.3). Həm də Marks nadir zəkasının bütün qüdrətini, özünün bütün varlığını dünyanı inqilabi yolla dəyişdirmək işinə həsr etmişdir.

Ardıcıl elmi nəzəriyyə ilə inqilabi praktikanın vəhdəti marksizmin fərqləndirici xüsusiyyətidir. Marksın öz elmi yaradıcılığı o vaxtlar tarixən hələ lap cavan olan bir sinfin – proletariatın müstəqil surətdə siyasi meydanına atılması ilə sıx əlaqələndirilmədən geniş vüsət ala bilməzdi. Hələ gəncliyində uzaqgörənliklə dediyi aşağıdakı sözlərin həyata keçdiyini, həqiqətə çevrildiyini görmək səadəti Marksa nəsib oldu: “ Fəlsəfə proletariatı öz maddi silahı hesab etdiyi kimi, proletariat da fəlsəfəni öz mənəvi silahı hesab edir...” (Marks və F.Engels.  Əsərləri,  1- cild, səh. 428).

Marksın fəhlə sinfinə bəxş etdiyi fəlsəfə ictimai ictimai fikir tarixinə  çevrilmişdir. Bəşəriyyətin öz barəsində əvəllər malik olduğu bilik onun marksizm sayəsində qazandığı biliyin hətta kiçik bir hissəsində də az idi. Dialektik və tarixi materializmin, siyasi iqtisadın, elmi kommunizm nəzəriyyəsinin üzvi vəhdəti kimi meydana gələn Marks təlimi dünyagörüşündə əsl inqilab oldu və eyni zamanda ən dərin sosial inqilabların yolunu işıqlandırdı.

Marks tarixin obyektiv, öz əsası etibarı ilə maddi qanunlarını kəşf etdi, bu qanunları o yerdə aşkara çıxartdı ki, orada əvvəllər hər şey ya kor-koranə təsadüfün oyunu, ayrı-ayrı şəxsiyyətlərin özbaşınalığı kimi görünür, ya da əfsanəvi dünya ruhunun özünüifadəsi kimi qələmə verilirdi. Marks üzdə olanın, nəzərə çarpanın arxasına, təzahürün arxasında mahiyyəti gördü.  O, kapitalist istehsalının, əməyin kapital tərəfindən istismarının sirrini ört-basdır edən pərdəni qoparıb atdı – göstərdi ki, izafi dəyəri yaradan kimdir, mənimsəyən kim.

Marksın bu iki ən görkəmli kəşfinə - tarixin materialist anlayışında və izafi dəyər nəzəriyyəsinə onun böyük silahdaşı və dostu Fridrix Engels xüsusi əhəmiyyət verirdi. Bunun səbəbini başa düşmək çətin deyildir. Məhz bu kəşflər sosializmi utopiyadan elmə çevirməyə, sinfi mübarizəni elmi şəkildə izah etməyə imkan verdi. Məhz bu kəşflərin əsasında, V.İ.Leninin sözləri ilə desək, Marksın təlimində başlıca cəhət – “sosializm cəmiyyətinin yaradıcısı olan proletariatın ümumdünya – tarixi rolunu”  aydınlaşdırmaq mümkün oldu (Əsərlərinin tam külliyatı, 23-cü cild, səh.1).

Bəli, Marks ən böyük alimdir. Lakin Marks həm də təcrübəsi olan ən böyük inqilabçıdır. Özünün irəli sürdüyü məqsədləri həyata keçirmək üçün onun nə qədər çox iş görməyə müvəffəq olduğuna heyran qalmamaq mümkün deyildir.

Engelslə birlikdə Marks şurlu, inqilabçı proletariatın tarixdə ilk siyasi təşkilatını – Kommunistlər ittifaqını yaratmışdır. Deməli, o, sözün ən müasir mənasında ilk kommunistdir, indi ümumdünya miqyası almış hərəkatımızın banisidir.

Marks yazmışdır ki, “Fəhlə sinfinin qəti qələbəsini yalnız onun beynəlmiləl ittifaqı təmin edə bilər” (Marks və F.Engels.  Əsərləri,  16-cı cild, səh. 336). Birinci internasionalın banisi kimi o özü fəhlələrin beynəlxalq birliyini yaradıb möhkəmlətməyə yorulmaq bilmədən çalışırdı. Dünya kommunistlərinə Marks və Engelsin siyasi vəsiyyətlərini “Bütün ölkələrin proletarları, birləşin!” alovlu şüarından ayrılıqda təsəvvürə gətirmək mümkün deyildir.