Türkiyə və Azərbaycan kontekstində kommunist və fəhlə hərəkatının mövcud vəziyyəti

Türkiyə və Azərbaycan kontekstində kommunist və fəhlə hərəkatının hazırkı vəziyyətini müqayisəli şəkildə təhlil etsək, aydın olar ki, Türkiyədə kommunist hərəkatı tarixi baxımdan köklüdür, lakin heç vaxt hakimiyyətə gəlməyib.

1920-ci ildə Türkiyə Kommunist Partiyası qurulub. Ölkədə 1970-ci illərdə sol hərəkat güclü idi, lakin 1980-ci il hərbi çevrilişindən sonra ciddi repressiyalar oldu. 1990-cı illərdən sonra sol partiyalar parçalandı və müxtəlif adlar altında fəaliyyət göstərdi.

Hazırkı əsas qüvvələr bunlardır: Türkiyə Kommunist Partiyası, palamentdə təmsil olunan Türkiye İşçi Partiyası və Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partiyası.

Vəziyyətin xüsusiyyətləri belədir ki, Kommunist partiyaları marjinal elektorata malikdir. Daha geniş sol elektorat kürd hərəkatı və sosial-demokrat xətt ətrafında cəmləşir. İqtisadi böhran və inflyasiya fonunda sol ritorika güclənsə də, dövlət strukturu və seçki sistemi radikal solun hakimiyyətə gəlməsini real etmir.

Türkiyədə yaxın perspektivdə klassik kommunist hakimiyyəti real görünmür. Ancaq fəhlə haqları, sosial ədalət və dünyəvi dövlətçilik məsələlərində sol ideyalar cəmiyyət daxilində müəyyən dayağa malikdir.

Azərbaycanda isə vəziyyət Türkiyədən daha zəifdir. 1920–1991-ci illərdə ölkə Sovet İttifaqı tərkibində idi və hakim partiya Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası idi. 1991-dən sonra beynəlxalq imperializmin amansız təzyiqi ilə kommunist ideologiyası ciddi şəkildə nüfuzunu itirdi.

Mövcud vəziyyət belədir ki, Azərbaycan Kommunist Partiyası formal olaraq mövcuddur, lakin siyasi təsiri çox zəifdir. Ölkədə güclü fəhlə partiyası və ya müstəqil sinfi hərəkat formalaşmayıb. Sol diskurs daha çox sosial şəbəkələr və kiçik intellektual qruplar səviyyəsindədir.

Səbəblər bunlardır: sovet dövrünə ambivalent münasibət, güclü prezident idarəetmə sistemi, müstəqil həmkarlar ittifaqlarının zəifliyi və cəmiyyətin daha çox milli-dövlətçilik və sosial-mühafizəkar xəttə meyli.

Hazırkı siyasi sistem daxilində Azərbaycanda kommunist və ya radikal solun hakimiyyətə gəlməsi real görünmür. Əgər sol ideyalar güclənsə belə, bu daha çox sosial-demokrat və ya sosial ədalət yönümlü platforma şəklində ola bilər.

Ədalət Abdinov