Azərbaycanın XX əsr tarixində elə bir siyasi təşkilat yoxdur ki, cəmiyyətin həyatına Azərbaycan Kommunist Partiyası qədər uzunmüddətli və hərtərəfli təsir göstərmiş olsun. Onun fəaliyyəti barədə bu gün müxtəlif fikirlər söylənilir. Kimi kommunist hakimiyyətini sərt şəkildə tənqid edir, kimi isə həmin dövrün sosial və iqtisadi nailiyyətlərini xatırlayır.
Amma tarixə münasibətdə bir həqiqəti unutmaq olmaz: tarix xoşumuza gələn və ya gəlməyən hadisələrdən deyil, baş vermiş hadisələrdən ibarətdir.
Azərbaycan Kommunist Partiyasının fəaliyyəti də məhz bu baxımdan qiymətləndirilməlidir.
Xalqın savadlandırılması
Sovet hakimiyyətinin Azərbaycanda həyata keçirdiyi ən mühüm layihələrdən biri kütləvi savadlandırma kampaniyası idi.
XX əsrin əvvəllərində əhalinin böyük hissəsinin savadsız olduğu bir cəmiyyətdə məktəblərin yaradılması, savadsızlığın ləğvi kurslarının təşkili və müəllim kadrlarının hazırlanması ölkənin gələcəyi üçün böyük əhəmiyyət daşıyırdı.
Məktəb təkcə şəhərlərdə deyil, kəndlərdə də yayılmağa başladı. Minlərlə kəndli ailəsinin uşaqları ilk dəfə sistemli təhsil almaq imkanı qazandılar.
Bu, sadəcə statistika deyildi.
Bu, kənd uşağının müəllimə, mühəndisə, həkimə, alimə çevrilməsi demək idi.
Təhsil hamı üçün əlçatan oldu
Kommunist sisteminin ən mühüm sosial nəticələrindən biri təhsilin geniş xalq kütlələri üçün əlçatan olması idi.
Əvvəllər maddi imkanları məhdud olan ailələrin övladlarının ali təhsil alması olduqca çətin idi. Sovet dövründə isə dövlət məktəb, texnikum və ali məktəb şəbəkəsini genişləndirdi.
Nəticədə Azərbaycan kəndlərindən və fəhlə ailələrindən çıxmış minlərlə gənc ali təhsil almağa başladı.
Müəllimlər, mühəndislər, həkimlər, aqronomlar, geoloqlar, neftçilər və digər mütəxəssislər yetişdi.
Bu gün Azərbaycanda elm, təhsil, səhiyyə və sənaye sahəsində çalışan bir çox nəslin təməlində məhz həmin dövrün təhsil sistemi dayanır.
Qadının cəmiyyətdə mövqeyi dəyişdi
Sovet hakimiyyətinin Azərbaycanda həyata keçirdiyi siyasətin mühüm istiqamətlərindən biri də qadınların təhsilə və ictimai həyata cəlb edilməsi idi.
Qadınların savadlandırılması, onların əmək fəaliyyətinə qoşulması və müxtəlif peşələrə yiyələnməsi ənənəvi sosial münasibətlərdə ciddi dəyişiklik yaratdı.
Azərbaycan qadını müəllim, həkim, mühəndis, alim, fəhlə və dövlət qulluqçusu kimi cəmiyyətin fəal üzvünə çevrildi.
Bu proses Azərbaycan qadınının sosial statusunun dəyişməsində mühüm rol oynadı.
Elm və ziyalı ordusu formalaşdı
Sovet Azərbaycanının digər mühüm nəticələrindən biri elmi və intellektual potensialın formalaşdırılması oldu.
Ali məktəblərin, elmi müəssisələrin, kitabxanaların, teatrların və mədəniyyət ocaqlarının inkişafı yeni ziyalı nəslinin meydana çıxmasına şərait yaratdı.
Azərbaycanın elmi məktəbləri formalaşdı. Geologiya, neft sənayesi, kimya, fizika, riyaziyyat, tibb, kənd təsərrüfatı və digər sahələr üzrə alimlər yetişdi.
Beləliklə, Azərbaycan yalnız xammal mənbəyi deyil, həm də öz elmi və peşəkar kadrlarını yetişdirən respublikaya çevrildi.
Sənayeləşmə Azərbaycanı dəyişdirdi
Azərbaycan Kommunist Partiyasının rəhbərliyi altında həyata keçirilən sənayeləşmə siyasəti ölkənin iqtisadi görünüşünü ciddi şəkildə dəyişdirdi.
Neft sənayesi ilə yanaşı, neft maşınqayırması, kimya sənayesi, energetika, yüngül sənaye, yeyinti sənayesi və digər istehsal sahələri inkişaf etdirildi.
Yeni zavodlar, fabriklər və müəssisələr yaradıldı.
Bakı böyük sənaye və energetika mərkəzlərindən birinə çevrildi.
Bu proses həm də fəhlə sinfinin və texniki mütəxəssislərin sayının artmasına səbəb oldu.
Səhiyyə xalq üçün əlçatanlaşdı
Sovet dövründə dövlət səhiyyə sistemi yaradıldı və genişləndirildi.
Şəhərlərlə yanaşı, rayon və kəndlərdə xəstəxanalar, poliklinikalar, tibb məntəqələri yaradıldı. Həkim və tibb işçilərinin hazırlanmasına böyük diqqət yetirildi.
Səhiyyənin dövlət tərəfindən maliyyələşdirilməsi xüsusilə aztəminatlı insanlar üçün əhəmiyyətli idi.
İnsanların sosial vəziyyətindən asılı olmayaraq tibbi yardım almaq imkanının genişlənməsi cəmiyyətin həyat səviyyəsinə təsir göstərdi.
Kəndlər də dəyişdi
Sovet dövründə kəndlərdə məktəblərin, tibb məntəqələrinin, mədəniyyət evlərinin, kitabxanaların və digər sosial obyektlərin yaradılması kənd həyatını dəyişdirdi.
Kənd uşağı məktəbə gedir, kənd sakini tibbi xidmət alır, kənddə kitabxana və klub fəaliyyət göstərirdi.
Elektrikləşmə və yol infrastrukturunun inkişafı da kəndlərin sosial-iqtisadi həyatına ciddi təsir göstərdi.
Sosial təminat sistemi yaradıldı
Sovet sisteminin digər mühüm xüsusiyyəti sosial təminatın dövlət məsuliyyətinə çevrilməsi idi.
Pensiya, əmək hüquqları, sosial müavinətlər, dövlət səhiyyəsi və təhsil kimi mexanizmlər genişləndirildi.
Əməkçi insanın sosial müdafiəsi dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən birinə çevrildi.
Bir həqiqət də danılmazdır: sovet dövründə Azərbaycanda kütləvi savadlılıq, ümumi təhsil, ali təhsil, sənayeləşmə, elm, səhiyyə və sosial təminat sahələrində böyük dəyişikliklər baş verdi.
Bu dəyişikliklərin həyata keçirilməsində isə Azərbaycan Kommunist Partiyası sovet siyasi sisteminin əsas təşkilati və idarəedici qüvvəsi kimi mühüm rol oynadı.
TARIXƏ OBYEKTIV BAXAQ
Bu gün siyasi mövqeyindən asılı olmayaraq hər bir Azərbaycan vətəndaşı özünə bir sual verə bilər:
Əgər sovet dövründə kütləvi məktəb sistemi yaradılmasaydı, savadsızlığın aradan qaldırılması həyata keçirilməsəydi, minlərlə müəllim, həkim, mühəndis və alim yetişdirilməsəydi, Azərbaycan cəmiyyətinin sonrakı inkişafı necə olardı?
Bu sualın cavabı bizi tarixə daha obyektiv baxmağa məcbur edir.
Azərbaycan Kommunist Partiyasının fəaliyyətinin nəticələrini qiymətləndirərkən ideologiyanı bir kənara qoyub konkret nəticələrə baxmaq lazımdır.
Məktəb tikilibmi? – Bəli.
Milyonlarla insan təhsil alıbmı? – Bəli.
Savadsızlıq kəskin şəkildə azalıbmı? – Bəli.
Ali təhsil sistemi genişlənibmi? – Bəli.
Elm və sənaye inkişaf edibmi? – Bəli.
Səhiyyə və sosial təminat sistemi yaradılıbmı? – Bəli.
Milyonlarla insan təhsil alıbmı? – Bəli.
Savadsızlıq kəskin şəkildə azalıbmı? – Bəli.
Ali təhsil sistemi genişlənibmi? – Bəli.
Elm və sənaye inkişaf edibmi? – Bəli.
Səhiyyə və sosial təminat sistemi yaradılıbmı? – Bəli.
Bütün bunlar Azərbaycan tarixinin bir hissəsidir.
Tarix isə silinməməlidir.
Tarix öyrənilməlidir.
Çünki keçmişin həm səhvlərini, həm də nailiyyətlərini düzgün qiymətləndirən xalq öz gələcəyini daha sağlam qura bilər.
Ədalət Abdinov
0 Комментарии