Azərbaycançılıq Azərbaycan xalqının milli kimliyini, tarixi yaddaşını, dilini, mədəniyyətini, dövlətçiliyini və mənəvi dəyərlərini özündə birləşdirən mühüm ideoloji anlayışdır. Lakin hər bir ideologiyanın mahiyyəti yalnız hansı dəyərləri qoruması ilə deyil, həm də hansı ictimai məqsədlərə xidmət etməsi ilə müəyyən olunur.
Azərbaycançılıq milli birliyi təmin etməklə yanaşı, xalqın sosial rifahını, iqtisadi bərabərliyini, əmək hüquqlarını və insan ləyaqətini də müdafiə etməlidir. Bu baxımdan Azərbaycançılığın sosializm idealları əsasında inkişaf etdirilməsi milli və sosial mənafelərin vəhdətini təmin edən mühüm ideoloji istiqamət kimi çıxış edə bilər.
Azərbaycan xalqının milli maraqları ilə sosial ədalət prinsipləri bir-birinə zidd deyil. Əksinə, xalqın milli müstəqilliyi və dövlət suverenliyi onun sosial-iqtisadi azadlığı ilə tamamlandıqda daha möhkəm və davamlı olur.
Azərbaycançılıq və sosial ədalət
Azərbaycançılıq ideologiyasının əsas məqsədlərindən biri xalqın birliyini qorumaqdır. Lakin cəmiyyətdə dərin sosial bərabərsizlik, yoxsulluq, işsizlik və imkanların qeyri-bərabər bölüşdürülməsi şəraitində milli birlik yalnız formal xarakter daşıya bilər.
Əgər bir tərəfdə böyük sərvətlərə sahib olan azsaylı təbəqə, digər tərəfdə isə öz əməyinin bəhrəsindən lazımi pay ala bilməyən geniş xalq kütlələri mövcuddursa, milli həmrəyliyin sosial təməli zəifləyir.
Sosializm idealları Azərbaycançılığa məhz bu baxımdan yeni məzmun verir. Sosializm insanı və onun ehtiyaclarını iqtisadi fəaliyyətin mərkəzinə qoyur, sərvətin ədalətli bölüşdürülməsini, əmək hüquqlarının qorunmasını və cəmiyyətin bütün üzvləri üçün bərabər imkanların yaradılmasını müdafiə edir.
Beləliklə, sosial ədalət Azərbaycançılığın yalnız əlavə elementi deyil, onun real həyatla əlaqəsini gücləndirən əsas prinsiplərdən biri olmalıdır.
Milli müstəqillik və iqtisadi suverenlik
Milli müstəqillik yalnız dövlət bayrağının, milli atributların və siyasi suverenliyin mövcudluğu ilə məhdudlaşmır. Müstəqilliyin həqiqi məzmunu ölkənin iqtisadi qərarlarını müstəqil qəbul etmək, milli sərvətlərini xalqın mənafeyi naminə istifadə etmək və xarici iqtisadi asılılıqları azaltmaq imkanları ilə də müəyyən olunur.
Azərbaycanın təbii sərvətləri, enerji ehtiyatları, torpaqları və strateji iqtisadi imkanları bütövlükdə xalqın rifahına xidmət etməlidir. Bu sərvətlərdən əldə olunan gəlirlər təhsil, səhiyyə, mənzil təminatı, infrastruktur və sosial müdafiə sahələrinin inkişafına yönəldilməlidir.
Sosialist yönümlü Azərbaycançılıq iqtisadi suverenliyi milli təhlükəsizliyin ayrılmaz hissəsi kimi qəbul edir. O, milli sərvətlərin məhdud bir qrupun maraqlarına deyil, cəmiyyətin ümumi mənafeyinə xidmət etməsini tələb edir.
Əmək insanın ləyaqətinin əsasıdır
Azərbaycan xalqının tarixində əmək, zəhmətkeşlik və kollektiv həmrəylik mühüm yer tutur. Fəhlənin, kəndlinin, müəllimin, həkimin, mühəndisin və digər əmək adamlarının fəaliyyəti cəmiyyətin inkişafının əsasını təşkil edir.
Sosialist idealları əsasında qurulan Azərbaycançılıq əməyə hörməti yalnız mənəvi çağırış kimi deyil, konkret sosial siyasət kimi həyata keçirməlidir. Buraya aşağıdakılar daxildir:
Ədalətli əməkhaqqı və təhlükəsiz əmək şəraitinin təmin edilməsi.
İşçilərin həmkarlar ittifaqları vasitəsilə hüquqlarının müdafiəsi.
İşsizlik və qeyri-rəsmi məşğulluqla mübarizə.
Kənd təsərrüfatı işçilərinin və kənd əhalisinin sosial müdafiəsi.
Gənclərin layiqli iş və peşə təhsili imkanlarının genişləndirilməsi.
Əmək insanın yalnız dolanışıq vasitəsi deyil, həm də cəmiyyətin inkişafında iştirakının və özünü reallaşdırmasının əsas yoludur.
Milli mədəniyyət və sosial bərabərlik
Azərbaycançılığın mühüm dayaqlarından biri milli dilin, ədəbiyyatın, incəsənətin, adət-ənənələrin və tarixi yaddaşın qorunmasıdır. Sosializm idealları bu dəyərlərin bütün xalq üçün əlçatan olmasını tələb edir.
Mədəniyyət yalnız maddi imkanları yüksək olan təbəqənin imtiyazı olmamalıdır. Hər bir insanın kitabxanalardan, teatrlardan, muzeylərdən, təhsil müəssisələrindən və mədəni tədbirlərdən istifadə etmək imkanı olmalıdır.
Azərbaycançılıq sosial bərabərliklə birləşdikdə milli mədəniyyətin inkişafı daha geniş ictimai təmələ söykənir. Bu yanaşma milli irsin qorunmasını və gələcək nəsillərə ötürülməsini ümumxalq vəzifəsinə çevirir.
Təhsil və səhiyyə hər kəs üçün əlçatan olmalıdır
Sosial ədalətli cəmiyyətin qurulması üçün təhsil və səhiyyə xidmətlərinin əlçatanlığı xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Təhsil insanın dünyagörüşünü genişləndirir, milli və bəşəri dəyərləri mənimsəməsinə, cəmiyyətin inkişafında fəal iştirakına imkan yaradır. Səhiyyə isə insanın sağlamlığını və həyat keyfiyyətini qoruyur.
Sosialist Azərbaycançılıq bu sahələrdə aşağıdakı məqsədləri önə çəkir:
Keyfiyyətli və əlçatan təhsil imkanlarının təmin edilməsi.
Dövlət səhiyyəsinin gücləndirilməsi və tibbi xidmətlərin hamı üçün əlçatanlığı.
Regionlar arasında sosial xidmətlərə çıxış fərqlərinin azaldılması.
Elmin, texnologiyanın və milli intellektual potensialın inkişafı.
Uşaqların, yaşlıların və sosial müdafiəyə ehtiyacı olan insanların hüquqlarının qorunması.
Bu sahələrə investisiya qoyuluşu yalnız sosial xərc deyil, xalqın gələcəyinə və milli inkişafın davamlılığına qoyulan sərmayədir.
Azərbaycançılıq beynəlmiləlçiliklə ziddiyyət təşkil etmir
Sosializm idealları milli mənafelərin müdafiəsini başqa xalqlara qarşı düşmənçiliklə eyniləşdirmir. Əksinə, milli azadlıq və sosial ədalət uğrunda mübarizə xalqlar arasında bərabərlik, qarşılıqlı hörmət və həmrəylik prinsipləri ilə tamamlanır.
Azərbaycan xalqının milli kimliyinə hörmət digər xalqların dilinə, mədəniyyətinə və suverenliyinə hörmətlə yanaşı mövcud olmalıdır.
Bu baxımdan sosialist Azərbaycançılıq:
Millətçilik və şovinizmə qarşı çıxır.
Xalqlar arasında dostluq və əməkdaşlığı müdafiə edir.
Sülhü və beynəlxalq həmrəyliyi təşviq edir.
Milli müstəqilliklə beynəlxalq əməkdaşlığı uzlaşdırır.
Bütün insanların bərabər hüquqlara malik olmasını əsas prinsip kimi qəbul edir.
Belə yanaşma Azərbaycançılığı qapalı və təcridçi ideologiyadan çıxararaq, humanist və ümumbəşəri məzmunla zənginləşdirir.
Müasir Azərbaycan üçün sosialist Azərbaycançılığın əsas istiqamətləri
Sosialist idealları əsasında inkişaf edən Azərbaycançılıq konkret ictimai və iqtisadi proqramla tamamlanmalıdır. Onun əsas istiqamətləri aşağıdakılar ola bilər:
Sosial dövlətin gücləndirilməsi: hər bir vətəndaşın layiqli həyat şəraitinə və sosial müdafiəyə çıxışının təmin edilməsi.
Milli sərvətlərin xalqın mənafeyinə yönəldilməsi: təbii ehtiyatlardan əldə olunan gəlirlərin ədalətli bölüşdürülməsi.
İqtisadi bərabərsizliyin azaldılması: əmək gəlirlərinin qorunması və sosial imkanların genişləndirilməsi.
İctimai iştirakın artırılması: əmək kollektivlərinin, vətəndaşların və yerli icmaların qərarların qəbulunda iştirakının gücləndirilməsi.
Milli mədəniyyətin inkişafı: Azərbaycan dilinin, ədəbiyyatının, incəsənətinin və tarixi yaddaşının qorunması.
Gənclərin gələcəyinin təmin edilməsi: keyfiyyətli təhsil, məşğulluq və sosial yüksəliş imkanlarının yaradılması.
Sülh və beynəlxalq həmrəylik: qonşu xalqlarla qarşılıqlı hörmətə və əməkdaşlığa əsaslanan münasibətlərin inkişafı.
Bu istiqamətlər Azərbaycançılığın milli ideya olmaqla yanaşı, xalqın gündəlik həyatında real nəticələr verən sosial inkişaf strategiyasına çevrilməsinə imkan yarada bilər.
* * *
Azərbaycançılıq ideologiyasının sosializm idealları əsasında qurulması milli kimliklə sosial ədalətin, dövlət suverenliyi ilə iqtisadi müstəqilliyin, milli mədəniyyətlə ümumbəşəri dəyərlərin vəhdətini ifadə edir.
Azərbaycan xalqının milli maraqları onun əmək hüquqlarının qorunmasından, sosial bərabərliyin təmin edilməsindən, təhsil və səhiyyənin inkişafından, milli sərvətlərin ümumxalq mənafeyinə xidmət etməsindən ayrı düşünülə bilməz.
Əsl milli birlik sosial ədalət üzərində qurulur. Əsl müstəqillik xalqın öz sərvətinə, əməyinə və gələcəyinə sahib çıxması ilə möhkəmlənir.
Bu səbəbdən sosialist Azərbaycançılıq milli kimliyi qorumaqla kifayətlənməyən, onu xalqın rifahı, azadlığı və ləyaqəti uğrunda mübarizənin ideoloji əsasına çevirən bir yanaşma kimi çıxış edə bilər.
Ədalət Abdinov, Azərbaycan Sosialist Hərəkatının sədri
0 Комментарии